|
2 - a) Global Medya'nın gelişim çizgisi
a) Global Medya'nın gelişim çizgisi
Uydu sistemi dünyanın istenilen bir noktasıyla anında haberleÅŸme, orada ekonomik veya siyasal iÅŸlemler yapma, olan veya muhtemelen olabilecek geliÅŸmeleri takip etme hatta yönlendirme imkanı verir. Buna raÄŸmen uydu sistemi hem yapım hem de kullanım açısından -kapasitelerinin altında kullanıldığında daha fazla- oldukça yüksek maliyetlidir. Burjuva mantığının temelini teÅŸkil eden her ÅŸeyi en ucuza mal etme ve maliyeti halklardan çıkarma yaklaşımı uydu sistemi için de uygulandı. Çare de uyduları sivil kitle tüketimine açmak olarak bulundu. Kitleleri uydu haberleÅŸme sisteminin tüketicisi yapacak olan ise telefon,fax gibi bireysel haberleÅŸme araçlarının yanı sıra daha önemli olarak radyo televizyon gibi kitle iletiÅŸimciliÄŸinin de devlet tekelinden çıkartılıp özelleÅŸtirilmesi ve uydu kanallarının bunlara açılmasıdır. 1980’li yıllarda önce Avrupa’da baÅŸlayıp sonra tüm dünyaya yayılan medya deÄŸiÅŸiminin altyapısı böylece oluÅŸturulmuÅŸ oldu.
Kitle iletiÅŸimine uydu sisteminde yer verilmesi bir taÅŸla birkaç kuÅŸ vurmak anlamına gelir. Ama kuÅŸkusuz sermaye için en önemli olanı bu yolla dünya çapında, ideolojik, siyasi kültürel, estetik, etik ve sanatsal alanda tüm insanlığı denetimine alacak bir sistem oluÅŸturmaktır. Uluslararası sermayenin en iddialı çıkışı olan YDD’nin bir hayali de böyle bir ideolojik denetim kudretine kavuÅŸmaktır.
Kapitalist üretim tarzı özü gereÄŸi her zaman küreselleÅŸme eÄŸilimi taşır. Daha ilk çıkışında dünya çapında bir sömürü sistemine göre ÅŸekillendi. Bura karşın halkların direniÅŸleri her zaman böyle bir sistemin küreselleÅŸmesini engelledi. Bu engellerin en önemlisi kuÅŸkusuz sosyalist sistemin kuruluÅŸuyla oluÅŸtu. Dünya fiilen iki parçaya ayrıldı. Kapitalist tekellerin dünya hegemonyası hayali ise çok uzun bir süre ertelendi. Yeni dünya düzeni bu engelin ortadan kalktığı bir tarihsel dönemde gündeme geldi. Dünya çapında böyle bir egemenlik iddiası doÄŸal olarak pratikte tüm insanlığı yönlendirmek anlamına gelir. Bu da ırk, ulus, sınıf, din, mezhep, cins, kültür vb. gibi çok çeÅŸitli kimliklere sahip kesimlere yeni bir ÅŸey verme imkanı olmayan, gerçek anlamda onların sorunlarını çözmeyen bir sistem için çok zordur. Tekelci sermaye ve devletler için tek çıkar yol mümkün olan en geniÅŸ çerçeve ve iÅŸlevde ideolojik denetimi saÄŸlayacak bir sistem, yani global anlamda iletiÅŸimi belirleyecek medyayı oluÅŸturmaktı. Askeri hegemonya ve tehdit, ekonomik bütünleÅŸme ve sermayenin serbest dolaşımı, ideolojik denetim ve medya sistemi YDD’nin üç temel ayağını oluÅŸturur.
YDD içinde medyaya yüklenen rolün kendi içerisinde özgünlükler taşıması kaçınılmazdır. Askeri ve ekonomik hegemonyanın daha rahat iÅŸleyebilmesi için zemin yumuÅŸatma bunun için de alternatif olabilecek sosyalist, bağımsızlıkçı veya radikal ideolojilerin çıkışını engelleme veya var olanları sınırlandıracak derecede insanlara baÅŸka bir yaÅŸam tarzı sunma, onları renkli, eÄŸlenceli ve çekici bir dünya peÅŸinden koÅŸturup gerçekliklerinden uzaklaÅŸtırma, tepkileri törpüleme vb. gibi toplumun “Ä°deolojik regülatörlüğü” denilebilecek bir rolü vardır. Anlaşılacağı üzere medya bu rolünü oynarken her ülkenin ve kesimin özgünlüklerini hesaba katar. Salt ve doÄŸrudan bir propaganda yerine, genelde nabza göre ÅŸerbet verme deyimini anımsatan ideolojik enjeksiyon uygular.
80’lerden sonra, iletiÅŸim sektörünün eskiye oranla tüm dünyada çok karlı bir alan olması ve özelleÅŸtirmeyle birlikte, basınla ilgisi olmayan bankacılık, mütahitlik gibi alanlardan yoÄŸun bir sermaye akımı oldu. Eskinin devlet tekellerinin yerine özel sektör tekelleri geçti. Kısa sürede hareketlenen medya alanı kendi teknolojik geliÅŸimini de hızlandırdı. Böylece uluslararası sermaye çevrelerinin tam da istediÄŸi gibi “Herkesin oturma odasına kadar girebilen” bir sistem yaratıldı. Televizyon ve radyo kanalları neredeyse sayılmayacak kadar arttı. Gazete ve dergi gibi yazılı basın hem büyük medya ÅŸirketlerine baÄŸlandı, hem de büyük oranda televizyonun etkisi altına girdi.
Yeni bir kar alanı olarak iletiÅŸim sektörü, diÄŸer kapitalist iÅŸletmeler gibi evrimleÅŸerek tekelleÅŸmedi. Büyük oranda zaten tekel olarak doÄŸdu. 80’lerden itibaren bu alanda dünya çapında 20 büyük ÅŸirket egemendir. Bu ÅŸirketler diÄŸer sektörlerle iç içe geçmiÅŸ daha büyük yapıları oluÅŸturur. Bunların içinden en büyük üç tanesi, Amerika Avrupa ve Batı Asya kıtalarının iletiÅŸim alanına hükmeder durumdadır. Bunlara baÄŸlı olmayan ulusal çaptaki medya ÅŸirketleri bile, film, program, bilgi, haber teknoloji vb. gibi ürünlerle hem içerik hem de altyapı olarak bağımlıdır.
Medya iÅŸletmeciliÄŸinin sadece kitle iletiÅŸim araçlarına sahip olmak veya bunları kullanmak olduÄŸu varsayımı günümüzde geçerli deÄŸildir. Bir medya kuruluÅŸu, tam bir sanayi sektörü gibi ideolojik-kültürel-siyasal semboller üretir, bunları tanıtır ve pazarlar. Bunun için hakla iliÅŸkilerden, reklamcılığa, sanatsal üretimden, gösteri ve eÄŸlenceye, iletiÅŸim teknolojisinden, matbaa ve baskıya kadar birçok alanda faaliyet gösterir. Televizyon, radyo ve gazete diÄŸer faaliyetleri -bunun bazen tersi de mümkündür- kendilerine “alt- besleme alanı” olarak alırlar.
ÖrneÄŸin “Time Warner’in iÅŸletmeleri öylesine yaygın ve büyüktür ki, bu dev kuruluÅŸ gazetecilerinden birine bir roman ısmarlayıp, onu kendisi yayınlayabilir. Time Warner’in kitap kulüpleri aracılığıyla pazarlayabilir. Time Warner dergilerinde tanıtım yazıları çıkartılabilir. Time Warner için film haline getirilebilir, bir kez de bu film için tanıtım yazıları ve röportajlar yayınlatabilir....Time Warner kablolu televizyonlarında yayınlatabilir...” (Medya ve demokrasi John Keane)
Yukarıdaki örnek ne sadece Time Warner şirketine has bir olgudur ne de sadece kitap veya film gibi ürünleri içerir. Medya, sanattan politikaya kadar her alanda ve sadece kendi imkanlarıyla ama kendisine benzeyen ürünler verebilir. Bu haliyle medya, ideolojik-düşünsel semboller üreten bir sanayi koludur. Piyasa koşullarına göre işler ama işlevinden dolayı özgün yönleri vardır.
Medya diğer sanayi kolları gibi somut tüketim araçları üretmez. Ürünleri soyut, sembolik, düşünceye duyguya ve algıya yöneliktir. İnsanlığın tarihsel gelişimi içerisinde her dönemde, egemen maddi üretim tarzının doğrudan veya dolaylı düşünsel yansıması olan egemen ideoloji, kendini hem sürekli kılmak hem de her an yeniden üretebilmek için kurumlaşmıştır. Örneğin, kilise, camii, şeyhlik vb. feodal ideolojik kurumlarıdır. Günümüzde medyayla ortaya çıkan ise salt bir kurumlaşma değil, sanayileşme şeklinde bir sistem oluşturmadır. Hız, kapsam, süreklilik, dağıtım ve yayılım genişliği itibarıyla, geçmişin ideolojik kurumlarıyla kıyaslanamayacak ölçüde bir gelişkinliği ifade ettiği gibi, pazara yönelik ticari özelliğinin de olması medyayı eski benzerlerinden ayırır.
Medyanın soyut-manevi ürünleri diğer üretim sektörlerinin maddi ürünlerinden çok daha fazla toplumu ilgilendiren sonuç ortaya çıkartır. Birey-toplum, toplum içi grup ve kurumlar veya bireyler arası ilişkiler, birey veya grupların sosyal statüsü ve rolleri vb. gibi toplumsal yapıyı belirleyen öğeler, ideolojik, siyasal, ahlaki, estetik, psikolojik değerlere dayandığından bu alanlarda topluma-bireye verilen her şeyin toplumsal yapıyı da etkileyeceği, çoğu zamanda belirleyeceği açıktır. Bu anlamda medya kendi ideolojik yapısında ürettiklerini her an ve her yerde ara vermeksizin topluma pazarlamakla, kendi sistemine uygun olmayan tüm yapıları parçalar. Toplum içindeki her türlü ilişki sistemini veya değeri kendine göre yontar. Her durumda kendisi etkin ve aktaran, toplum ise alıcı ve pasiftir.
Liberal teorisyenlerin -eÄŸer direnilmezse- globalizm ve enformasyon çağı olgusunun medya sayesinde aynı anda tüm dünyada yaÅŸanabileceÄŸini, dünyanın bir ‘global köye’ dönüşeceÄŸini hayal etmeleri boÅŸuna deÄŸildir. Böyle bir köy projesinin gerçekleÅŸip gerçekleÅŸmeyeceÄŸi bir yana, çok az bir kesim dışında, köyün milyarlarca sakini için globalizmin renkli ve zengin dünyasından alacakları pay, televizyon ekranlarından fışkırıp onları içine alan, kendi yoksun gerçekliklerinden sıyrılıp mutlu ve özgür azınlığın çekici dünyasının peÅŸinden koÅŸturan bir sanallık veya gerçek üstülükten baÅŸka bir ÅŸey deÄŸildir. Buna raÄŸmen global medyanın bugünkü ve gelecekteki temel iÅŸlevi tam da budur.
Tarihte iktidar sahiplerinin, yaÅŸam koÅŸulları gereÄŸi deÄŸiÅŸim ve ilerlemeden yana olanları, baskı, iÅŸkence, öldürme, sürgün, satın olma vb. yöntemlerle etkisiz kılmak istediÄŸini, tarihsel ilerlemenin de zaten bu yöntemlerin yıkıcılığı ve karşı mücadele çatışmasından kaynaklandığı bilinir. Günümüzde de bu bastırma yöntemleri halkların yüzlerce yıllık mücadelesine raÄŸmen üst boyutta devam ediyor. Medyanın olası toplumsal muhalefet çıkışlarına karşı ise yöntemi farklıdır. Ä°ktidarların geliÅŸtirdiÄŸi fiziksel, ruhsal baskının yanına kitleleri eÄŸlendirerek susturmayı ekliyor. Adeta halklara “Madem siz içinde bulunduÄŸunuz maddi gerçeklikten kurtulmak daha mutlu yaÅŸamak istiyorsunuz bizi izlemeye devam edin. Alın size bol bol gerçeküstü mutluluk, eÄŸlence ve renkli dünya... Elbette ki yeni totaliter sistemlerin eskilerine benzemesini gerektirecek hiçbir neden yok. ‘siz bunu -hiçbir neden olmayabilir- diye okuyun’... Hükümet, polis copları, idam mangaları, yapay kıtlıklar, toplu tutuklamalar ve sürgünlerle sadece insanlık dışı deÄŸil, yetersizdir de. ...Gerçekten etkin bir totaliter devlet, siyasi ÅŸeflerin tüm gücü elinde tutan hükümetiyle yönetici ordularının, kölelerinden hoÅŸnut oldukları için üzerlerinde baskı kurmaya gerek olmayan köle bir nüfusu buyruÄŸu altında tuttuÄŸu devlettir. Ä°nsanlara köleliÄŸi sevdirmek, günümüzün totaliter devletlerinde propaganda bakanlarına, gazetelerin yayın yönetmenlerine (bunu güncele tercüme edersek; tüm medya ÅŸeflerine) ve öğretmenlere verilen görev budur.”(Aldouse Huxley/Cesur Yeni Dünya- 1946)
Aslında insanları eÄŸlendirerek susturma yöntemi yeni deÄŸildir. ÖrneÄŸin ortaçaÄŸ Avrupa’sında engisizyon altında nefes alamaz duruma gelmiÅŸ halkların sosyal patlamasını önlemek için, ilkelerine ters de olsa kilise eski Yunan ve Roma komedilerinin halka açık oynanmasını serbest bırakmıştı. Bir süreliÄŸine de olsa insanlar eÄŸleniyor, sarhoÅŸ oluyor ve toplu taÅŸkınlık hareketleri geliÅŸiyordu. Ama kilise saygınlığını koruyor ve bu “Günahkarlar güruhu” kendilerini yine kilisede affettiriyorlardı. Medyanın bu konudaki yeniliÄŸi ise eÄŸlenceyi anlık bir olay deÄŸil, bir yaÅŸam tarzı haline getirip neredeyse tüm dünyayı bir gösteri -Show- alanı yapmak istemesindedir. En ciddi olaylar sanat, din, spor, cinsellik ve hatta politika bir gösteriye dönüştürülür. Her kesin bu global show’a katılıp eÄŸlenmesi istenir.
Doğal olarak medyanın yarattığı böyle bir iletişim ortamında etkilenen/alan tarafın, yani halkların alıcılığa yatkın olmaları gerekir. Teorik olarak kendi gerçekliklerine uymayan bir durumu insanların benimsemesi zordur. Fakat özellikle son otuz yıldır hem reel sosyalizmin, hem de kapitalizmin ne maddi ama özelliklede manevi olarak doyuramadığı halklar, bırakalım genel toplumsal sorunları çözmeye kalkışmak, bireysel anlamda bile sorunlarına çözüm olamaz insanlar topluluğu haline getirilip bunalımdan bunalıma koşturulunca, çıkar yol olarak özlemini çektikleri, özgür, aydınlık ve renkli bir dünyayı gerçeklerle bağlantılı olmasa da; bir süre için bile olsa kendisini kandırıp medyada araması normal karşılanır olur. Medya bunu körükler ve cevap olur. İnsanların bilinçlerinden önce duygu ve güdülerine hükmeden bir yayıncılıkla, toplumsal çözümsüzlük birleşince; insanların sadece edilgen olarak medyayı kabul etmeleri bir yana ona ihtiyaç duymaları ve hatta bağımlılıkları anlaşılır. Konunun daha derin tahlilinin gerekliliği her zaman için geçerlidir ama toplumsal bunalımların yapısal, sürekli veya kronik hale geldiği ülkelerde medya ürünlerinin - özellikle de görsel medya ürünlerinin- tüketiminin çok daha yaygın olması bize pratik bir fikir verir. Kısaca oluşmasında diğer sebepler yanında medyanın da çok büyük payı olan toplum psikolojisi ve düşünsel durumu insanları medya karşısında sürekli alıcı pozisyona iter. Diyalektik sebep-sonuç ilişkisi gereği medya, bunalımlı toplumun bir sebebi ise de, aynı zamanda bir sonucudur da.
İnsanların bir gün içinde fiilen ürettikleri iş saatleri dışında, diğer gün yeniden üretmeleri için yemek, içmek, uyumak gibi somut ihtiyaçları yanında manevi-moral ihtiyaçlarını da karşılamaları gerekir. Aynen yemek veya su gibi, bu değerlerin yokluğu da sağlıklı ve üretken bir insanı bitirir. Eskiden bu psikolojik yeniden üretim süreci büyük oranda aile ve çevreye bağlıydı. Yani insan ihtiyacı olan moral değerleri dar sosyal ilişkilerinden sağlıyordu. Günümüzde bu rolün önemli bir kısmını medya üzerine almıştır. Aile veya sosyal çevrenin dar ve kendini tekrarlayan ama insanın kendi gerçekliğini de ifade eden psikolojik moral doyumu yerine özellikle televizyonun sanal da olsa insanın yaşamında pek ulaşamayacağı bir mutluluğu başkalarının yaşamları yoluyla göstermesi geçti. Televizyon seyretmek insanların iş saatler dışında yaptıkları en uzun süreli faaliyetlerinden birisi halini aldı. Bunun doğal sonucu olarak ailenin geleneksel bağları yerine daha bireysel-duygusal etkilenimler geçti. Medya ise burjuva tipi toplumsal üretimde tamamlayıcı, psikolojik yeniden üretim rolünü üslendi.
Medya ideolojik bir kurum olduÄŸu kadar, ticari bir sistemdir de. Burjuva nitelikli her basın organı matbaanın bulunuÅŸundan bu yana karakter taşımıştır. Fakat devlet tekellerine baÄŸlı kurumların ticari kaygıyı görece daha az taşıdıkları söylenebilir. Kitle iletiÅŸiminin özel sektöre geçmesiyle bu iÅŸten para kazanma düşüncesi daha çok arttı. Buna raÄŸmen ideolojik denetim amacı geri plana atılmadı hatta eskiyle kıyaslanamayacak oranda önem kazandı. Burjuva sınıfının ekonomik çıkarlarıyla, ideolojik çıkarlarının en üst boyutta örtüştüğü alan hiç abartısız medyadır. Daha çok ideolojik denetim daha çok ticari kar anlamına gelir. Buna raÄŸmen medyanın finansman kaynağı medya ürünlerinin tüketicileri, yani geniÅŸ halk kesimleri deÄŸildir. Yani burjuva sınıf mantığında para karşılığı olmayan hiçbir ÅŸey yokken, kablolular hariç, radyo ve televizyon yayınları bedava verilir. Yani medyatik ürünlerin diÄŸer metaların pazarlama sürecinden farklı bir konumu vardır. Medyanın finansmanını asıl tüketicisi olan geniÅŸ halk yığınları deÄŸil, reklam veren veya sponsor ÅŸirketler yapar. DiÄŸer bir deÄŸimle medyanın müşterileri sermaye sahipleridir. “Kısacası reklamcıların düzmece ÅŸaklabanlar olduÄŸu devirler geride kaldı. Artık tehlikeli, hesapçı, acımasız iÅŸadamları... Reklam dünyayı ahtapot gibi sarıp bir despot gibi her ÅŸeyi yönetmeye koyuldu. Åžaka olarak baÅŸlayan bu faaliyet, artık hayatlarımıza egemen. Reklamcılık artık neÅŸeli bir serüven deÄŸil, yenilmez bir endüstri. Televizyonu finanse ediyor, basına dilediÄŸini yazdırıyor, sporu yönetiyor. Dünya kupası finalinde Fransa, Brezilya’yı deÄŸil Adidas Nike’yı yendi. Toplumu biçimlendiriyor, cinselliÄŸi etkiliyor, ekonomik geliÅŸmeyi sürdürüyor. ...1998’de dünyada reklam verenlerin harcamaları 2.34 Trilyon Frank’a yükseldi...”(Frêdêric Beigbeder 3900 TL. Syf: 49)
Her hangi bir medya kuruluÅŸunun reklam piyasasında ne kadar pay alacağı, izlenme oranına veya tirajına baÄŸlıdır. En çok kendisini izletebilen, dinletebilen veya okutabilen yayın organı, en çok ticari kazancı da saÄŸlar. Ama aynı zamanda reklamları en çok dikte ettiren de o olur. Bundan dolayı medya kuruluÅŸları arasında reklamcılıktan pay almak için rekabet vardır. Ama sistemin biraz daha oturmasıyla toplum çeÅŸitli ‘beÄŸeni gruplarına’ ayrılır ve her TV, radyo kanalı veya her gazete, dergi az çok oturmuÅŸ bir hedef kitleye seslenir. Bir medya kuruluÅŸunun ticari baÅŸarısı, hedef kitlesini artırmasına-ki bu izlenme oranı veya tirajın da artması anlamındadır- hem de hedef kitlenin reklamı yapılan ürünleri tüketimine baÄŸlıdır. Genel medya kuruluÅŸları tüm toplumu daha fazla tüketici kılabilmenin tüm yollarını uygularken, her hangi bir yayın organı da kendi payını çoÄŸaltabilmek için, aynen diÄŸerleri gibi bu eÄŸilimi körükler. Hem üretici firmaların, hem de medya ÅŸirketlerinin ortak yönelimi toplumu daha fazla tüketici kılabilmektedir. Bu durumu tanımlamak için kullanılan “Tüketim Toplumu” söylemi her ne kadar bir anlamda geçerli olsa da eksiktir. Tüketici konumda olabilmek için, öncelikle az-çok sınırsız alım gücü gereklidir. Pratikte üretilen malların tamamının belli bir sürede tüketilmesi, burjuva üretim ve paylaşım sisteminde olamaz. Bu anlamda tüketim toplumu, herkesin her ÅŸeye sahip olabilmesi anlamında deÄŸil, insanların temel ihtiyaçları dışında alım güçlerine göre lüks sayılan ürünlere yönelmesi ve elde edemeyeceklerinin de -bunlar manevi doyum ürünleri de olabilir- bir ömür boyu peÅŸinden koÅŸmaları anlamında kullanılabilir. Toplum bir ÅŸeylere sahip olabilmenin delice çabasına girer ki, medyanın hem ticari hem de ideolojik olarak yapmak istediÄŸi de budur.
Tüketim toplumu hayali, ekonomik olduğu kadar ideolojik bir içerik de taşır. İnsana ait her şeyin ayrım gözetmeksizin alınıp satılmasını, tüm değerlerin karşılığının parayla ölçülmesi durumu meşrulaştırır. Buna bağlı olarak parası olanların tüm değerlere -Bu arada mutluluk gibi manevi değerlere de- sahip olması kanıksanır. Uluslararası veya ulusal çaptaki dev medya şirketlerinin sayısal çokluğuna rağmen, bazı taktik yaklaşımlarında ayrılık gösterseler de, ortak ve istisnasız olarak aynı ticari ve burjuva ideolojik illlkelerini, stratejik yaklaşımlarını sergiledikleri belirtilebilir. Toplumu beğeni gruplarına ve hedef kitlelerine ayırmak bu yaklaşımlara ters değil, destekçi uygulamalardır.
Günümüzde en çok tartışılan konulardan birisi olan çok kanallılığın aynı zamanda çok seslilik anlamına gelip-gelmediği sorunu, bazı istisnalar dışında pratik olarak hiç de böyle bir anlama gelmediğiyle sonuçlanıyor. Bunun yanında toplum, ekonomik, siyasi, sosyal, kültürel yaşam tarzı ve statü açılarından zaten bölünmüş durumdadır. Sosyal sınıflar, siyasi grup veya inançlar, dinsel veya mezhepsel topluluklar gibi bir çok parçaya ayrılır. Medya sisteminin temelde yaptığı bu parçaların sesi olmak değil, tüm toplumun üstünde ve siyasal-ideolojik iktidarında yer alan ve aynı zamanda kendi patronluğunu da yapan burjuva sosyal sınıfının bakış açısı ve kültürünü hedef kitle olan bu kesimlere dikte etmektir. Bu anlamda sosyal veya kültürel farklılıkları seslendirmek bir yana, kendisine uygun olmayan farklılıkları yok etmek veya belli sınırlar içerisinde aynılaştırmak ister. Fakat taktik açıdan da olsa farklı kesimlere, özellik ve kimliklerine göre nispeten farklı yayın yapmak hem ideolojik hem de ticari çıkar için uygun bir yöntemdir. Örneğin toplumun en az eğitimli, en az toplumsal zenginlikten pay alan ve en çok potansiyel muhalefet taşıyan işçi, işsiz, köylü, ev kadını vb. gibi kesimlerine magazin ve eğlence tarzında yayın yapan medya kuruluşları daha fazla yönelirken, magazinin yanında az çok siyasal içerik ve entellektüelizmi de katan kuruluşlarda orta kesime -memur, öğrenci vb.- daha fazla ağırlık verir. Bu hedef kitlelerin psikolojik yapıları ve özgün yanları iyi incelenerek siyasal, kültürel propaganda biçimleri ve reklam yapısı mümkün olan en çarpıcı biçimde belirlenir.
Medya ürünlerinin esas hazırlayıcıları olan gazeteciler, program yapımcıları, köşe yazarları, spikerler, sanatçılar vb. de en nihayetinde toplumun birer parçasıdırlar. Buna rağmen medyanın son yirmi-otuz yıllık gelişimi, bunların toplumsal statülerinde önemli değişiklikler yarattı. Eskiden zar-zor geçinen yazar-çizer-sanatçı takımının yerine bir yazı veya programla sınıf atlayan profesyoneller geçti. İzlenme veya okunma oranı en fazla olan köşe yazarı veya yapımcılar, toplumun en saygın ve kudretli insanları arasına girip, protokolde yer aldılar. Çalışma ve yaşam tarzları değişti. En çok iktidarla veya haber alma teşkilatlarıyla ilişkisi olanlar, hikmetinden sual olunmaz oldular. Deyim yerindeyse işin ayakçılığını yapanlar biraz ayrı tutulursa, genel olarak medya çalışanları ekonomik, sosyal ve psikolojik olarak toplumdan yabancılaştılar. Toplumu yansıtma yerine, toplumu yönlendirme işini daha bilimsel temellere oturtup etkili kılabilmek için medyacılar arasına psikologlar, halkla ilişkiler uzmanları, stratejisyenler ve hatta bazı eski istihbaratçılarda katıldı. Bunlarla da kalmadı, tüm ünlüler, şarkıcılar, mankenler, komedyenler, tiyatro veya sinema sanatçıları, en güzeller kısaca halkı eğlendirebilecek kim varsa hepsi özellikle görsel medyaya taşındı. Bunlar gelirken sadece kendilerini değil, özel yaşamlarını, dedikodularını, cinselliklerini ve ciddiyetsizliklerini de getirip medya yoluyla tüm topluma mal ettiler. Böylece medya kompozisyonu tamamlanmış oldu.
|
Haberler
