Aşırı sıcaklar, sıcak çarpması ve tedbirler
Aşırı sıcak ve yüksek nem miktarı bir araya geldiğinde, birçok kişi için risk oluşturuyor. Çok sıcak havalarda ve rutubetin arttığı durumlarda 37 dereceye kadar normal olan vücut ısısı, 40-41 dereceye kadar yükselebilir. Aşırı yükselen vücut ısısı, hücrelerde özellikle de beyin hücrelerinde tahribatlara yol açabilir. Aşırı sıcağa maruz kalan bir kişinin, beynindeki ısı ayarlama merkezinin fonksiyonu bozulur ve 'güneş çarpması' denilen ciddi sağlık sorunu ortaya çıkar. Bu nedenle insan beden ve ruh sağlığını korumak için, güneşten, sıcaktan özelliklede nemli sıcak havadan korunmalıdır.
Uzmanlar, özellikle dört yaşından küçük çocuklar ile 65 yaşın üstündeki kişileri, güneşin etkili olduğu saatlerde dışarıya çıkmamaları konusunda uyarıyor..
Aşırı sıcakların tetikleyebileceği hastalıklar
Hava sıcaklığının artması kalp damar sistemi üzerinde olumsuz etkilere yol açar. Dolaşım sisteminde meydana gelen değişiklikler etkilenen bölgeye göre rahatsızlıklarla kendini gösterecektir. Bu nedenle inme, kalp krizi, kalp yetersizliği, varisler, ayak bileği ödemi (şişlik) aşırı sıcaklarda daha sık karşılaşılan sağlık problemleridir. Kalp hastaları ve felçli hastalarda sıcak havalar hastalıklarının artmasına neden olur.
Aterosklerozu (damar sertliği) olanlarda veya diyabet (şeker) hastalığı gibi damar hastalıklarına yol açan kronik hastalıkları olan kişilerde aşırı sıcaklar kalp ve beyin damarları üzerinde olumsuz etkiye yol açar.
Sıcak Bitkinliği
Sıcak havada dışarıda dolaşanlarda sık rastlanır. Aşırı sıcaklarda terleme ile vücuttan tuz, elektrolit kaybına bağlı oluşan bir durumdur. Belirtileri yorgunluk, halsizlik, bayılma duygusu, nabız hızlanması, ateş yukselmesidir ve hastanın şuuru açıktır. Sıcak bitkinliğinin hayati tehlikesi yoktur ve güneş çarpmasının daha hafif şeklidir. Yerinde ilk yardım önlemleri ile kısa zamanda düzelir.
- Hasta serin bir yerde istirahate alınır ve sıkı giysileri gevşetilir.
- Hasta sırtüstü yatırılır ve bacakları yükseltilir.
- Bol miktarda sıvı özelliklede tuzlu ayran içirilir.
Güneş çarpması nedir?
Güneş çarpması, (yada sıcak çarpması) hızla tıbbi yardım alınması gereken acil bir durumdur. Normal şartlarda terleme ve terin vücut yüzeyinden buharlaşması vücudumuzu soğuk tutar. Ancak aşırı sıcak havalarda, hava sıcaklığı 35 dereceden 40’lara doğru artmaya başladığında bu mekanizma yeterli olamamaya başlar, vücut iç sıcaklığı da artar, baş ağrısı, sersemlik hissi, kaslarda kramplar görülebilir. Sıcak çarpması olarak tanımlanan bu durum belirtilerin sinsice başlaması ve tablonun hızla ilerlemesi nedeni ile tehlikelidir. Aşırı sıcaklara kusma ve ishal gibi su kaybını arttıran hastalıkların eşlik etmesi sıvı kaybını (dehidratasyon) ciddileştirir, sıcak çarpması bu durumda daha çabuk gelişir. Eşlik eden kalp, damar, böbrek hastalıkları veya diyabet bu tabloyu daha da çabuklaştıracak ve ağırlaştıracaktır.
Güneş çarpmasının belirtileri nelerdir?
Güneş çarpmasının üç ana belirtisi, çok yüksek ateş (41ºC’tan fazla), terleyememe ve komaya kadar giden sinir sistemi bozukluklarıdır. Kuvvetli ve hızlanmış nabız, ruhsal durum bozuklukları, uyumsuzluk ve baş ağrısı, sersemlik ve yürümede zorlanma, konfüzyon veya bilinç kaybı, zonklayıcı tarzda başağrısı, bulantı ve kusma görülebilir. İleri evrelerde bilinç yitimi de olabilir. İlerlemiş güneş çarpması çok tehlikelidir, tedavi edilse bile hastaların yüzde 20’si ölür. İyileşenlerin sinir sistemlerinde kalıcı hasarlar oluşabilir; denge ve hareket uyumlarının normale dönmesi ise aylar alır. Ama ilk belirtide tanı konur ve tedaviye bilinç kaybından önce başlanırsa, iyileşme şansı yüksektir.
Sıcak çarpmasından korunmak için dikkat edilecekler
Günde en az 8-10 bardak su içmek, alkol ve kafein tüketimini kısıtlamak, sıcak havada ağır iş yapmaktan mümkün olduğunca kaçınmak, anti histaminik içeren alerji ilaçları ve idrar söktürücü ilaçları sıcak çarpmasına yatkınlığı arttıracağı için mutlaka doktora sorarak kontrollü bir şekilde kullanmak önemlidir. Vücudun kendisini soğuk tutabilmesini kolaylaştırabilmek için keten gibi gevşek dokumalı, hafif kumaşlar ile üretilmiş bol ve açık renk giysiler tercih edilmeli, açık havada bulunanlar mutlaka şapka ve gözlük kullanmalı, güneşten korunabilmek için yüksek koruma faktörlü kremler mutlaka dışarıya çıkmadan 20-30 dakika önce sürülmelidir.
Güneş çarpması durumunda yapılabilecekler:
- Hasta gölge bir yere götürülmeli.
- Hasta çok hızlı bir şekilde soğutulmalı.
- Vücut sıcaklığını takip edilmeli, sıcaklık 38 - 39 oC ‘a düşünceye kadar soğutmaya devam edilmeli.
- Alkollü içecekler kesinlikle verilmemeli.
- Bilinci ve davranışları normalse içecek bir şey verilmeli.
- Eğer bilinci yerinde değilse içecek bir şey verilmemeli, boğulmasına neden olabilirsiniz.
- Kusuyorsa yan yüzükoyun yatırılmalı.
- Çok acele tıbbi yardım çağırılmalı.
Hipertansiyon hastalarının dikkat etmesi gereken konular
Aşırı sıcaklarda oluşabilecek sıvı kaybı kan basıncını da arttırabilen bir faktördür. Bu nedenle sıvı kaybına bağlı olarak yatkınlığı olan kişilerde hipertansiyon ortaya çıkabilir veya mevcut yüksek tansiyon daha da yükselebilir. Aşırı sıcak havalarda hipertansiyon hastalarının gündüz tansiyonlarının düşük seyrettiği gözlemlenmiştir. Bu kişilerin özellikle 65 yaş ve üzerinde olanlarında sıcak havalarda gece tansiyonlarında artış olmaktadır. Bu nedenle sıcak havalarda tansiyon ilaçlarının kullanımına ara vermemek, kişinin tansiyonunu ideal aralık arasında tutmaya yarayan ilaç tedavisine aynı şekilde devam etmek gerekir.
Aşırı sıcaklar şeker hastaları için tehlikeli
Şeker hastaları, kanlarındaki insilün miktarı azalıp, şeker miktarı arttıkça daha fazla sıvı kaybeder. Bu kayıp, sıcaklığın 40 dereceyi bulduğu bu dönemde yüksek oranda arttığı için şeker hastaları da büyük bir risk altına girmektedir.
Bazı hastalar, kendileri hissetmeseler bile tansiyonun uzun süre yüksek seyretmesiyle olumsuz durumlarla karşılaşabilir. Aşırı sıcaklar nedeniyle kan şekerinin yükselmesi, kan akışkanlığının azalmasına neden olur. Şekerinin yükselmesiyle ortaya çıkan sıvı kaybı sıcağın da etkisiyle ani felç ve beyin kanamalarına neden olabiliyor. Sıcak nedeniyle ani su kayıplarının, şeker hastalarında, körlük, sakatlık, kalp krizi ve beyin enfarktüsü gibi komplikasyonların oluşumunu da hızlandırdığı biliniyor.
Kalp hastaları nelere dikkat etmeli?
Kroner kalp hastalığı olanların, kalp krizi geçirenlerin ve By-pass'lı hastaların günün sıcak saatlerinde dışarı çıkmamaları önerilir. Aşırı sıcaklar kanı tüm vücutta dolaştıran bir pompa görevi gören kalp için bir yüktür. Özellikle sıvı kaybı kalbin görevini yaparken daha çok zorlanmasına neden olur. Kalp yetersizliği olanlarda yetersizliğin derecesi artabilir. Koroner (kalbi besleyen) damarların hastalığı veya hipertansiyon gibi kalbi zorlayan başka faktörler ile beraber yetersizlik gelişmemiş bir kalpte bile yetmezliğe gidişi çabuklaşır. Kalp hastaları özellikle sıcak saatlerde soğutulmuş ortamlarda kalmayı tercih etmeli, doktor kontrollerini sıklaştırmalı, sıvı kaybını önleyebilmek için günde en az 8-10 bardak su içmeyi ihmal etmemelidirler.
Kalp hastaları şunlara dikkat etmeli:
- Günün sıcak saatlerini soğutulmuş iç mekanlarda geçirmeye çalışın
- Sıcak havalarda egzersiz yapmayın
- Sıcaklarda doktor kontrollerinizi daha sık yaptırın
- Doktorunuzun ilaçlarınızı sıcak havalara göre yeniden gözden geçirmesini isteyin
- Sıcak veya ağır yiyeceklerden kaçının,
- Günde en az 8-10 bardak su için
Sıcaktan korunmak için bazı yöntemler
- Zorunlu olmadıkça, güneş sıcaklığının en belirgin olduğu 11.00-15.00 saatleri arasında dışarıya çıkılmamalıdır. Çocuklar, yaşlılar, kalp ve şeker gibi kronik hastalığı olanların buna özellikle dikkat etmeleri gerekir.
- Kapalı alanların havalandırılmasına, yeterli bir hava akımı sağlanmasına özen gösterilmeli. (mümkünse klima kullanılmalı).
- Bol sıvı ve mineral içeren içecekler tüketilmelidir. Kalp hastalığı veya hipertansiyonu olup tuzsuz diyet alan kişiler dışında gıdalarla tuz alımı arttırılmalıdır. Tuz kısıtlaması olanlar ise sıvı ve tuz kaybı yönünden çok dikkatli olmalıdır. (Susamamış olsanız bile sık sık su için. Çünkü susamak vücudunuzun su ihtiyacını belirten güvenli bir işaret değildir.)
- Serinlemek için alkollü içecekler kullanmayın bunlar once serinletir, sonra vücudun su kaybını arttırırlar.
- Hafif yemekler, sulu yiyecekler (meyva, salata, çorba vb.) yenmeli. Yağlı ağır yemeklerden ve tıkabasa yemekten kaçınılmalı.
- İnce, açık renk, bol giysiler giyilmeli. Giysiniz güneş ışığının sizi yakmasını önlesin ama terletip su kaybettirmesin.
- Geniş kenarlı şapka giyin yüzünüz doğrudan güneş altında kalmasın.
- Sık sık duş yapıp serinlemeye çalışın.
- Kapalı ve park edilmiş araç içinde hiçbir canlı bırakılmamalı.
- Dışarıda aktif olarak çalışması gerekenlerin mümkün oldukça güneş altında korunmasız kalmamaya ağır eforlardan kaçınmaya ve sık sık, bol bol sıvı tuzlu gıdalar almaya daha çok dikkat etmeleri gerekir.
- Sıcak çarpması ve bitkinliği belirtilerini bilip bu belirtilere karşı uyanık olunmalı alınan önlemlerle hasta düzelmezse doktora haber verilmelidir.
|
Haberler
Yukarı çık