MEDİZ Raporu: Kadın Medyanın Yönetiminde Yok, Haberlerde Nesne

Kadınların Medya İzleme Gurubu'nun (MEDİZ) "Medyada Kadınların Temsil Biçimleri" araştırmasına göre, medya erkeklerin egemenliğinde. Haberlerde, baş sayfalarda, manşetlerde kadınlar bireysel varlığı olmayan "eş-fedakar anne", "magazin malzemesi", "konu mankeni" ve "cinsel nesne" olarak sunuluyor. Ya da tamamen yok sayılıyor.

Doç. Dr. Hülya Uğur Tanrıöver, Yrd. Doç. Dr. Özlem Danacı Yüce ve araştırma görevlileri Barış Kara, Ceren Sözeri, Ece Vitrinel ve Melda Sunar, Ocak 2008'de iki hafta boyunca 10 gazete, beş radyo, beş İnternet haber sitesi ve beş televizyonu inceledi.

Araştırma kadınların haberlerde nasıl temsil edildiğinin yanı sıra, kadınların haber üretiminde ne oranlarda ve nasıl yer aldığını da ele alıyor.

Tüm medyada kadınların hak mücadeleleri ve eylemlerinin yer alma oranı sadece yüzde 3. Tanrıöver, üniversitede başörtüsü serbestliğine dair anayasa değişikliğinin gündemde olduğu dönemde bile kadınların eylemlerine dair haberlerin bu denli az oluşuna dikkat çekiyor.

Araştırmanın bazı bulguları şöyle:

Kadın çalışanlara karar mekanizmalarında, ülke siyasetine katkıda bulunan yorumlarda, gündem belirleyen metin ve programlarda neredeyse hiç yer verilmiyor.

Gazeteler

Türkiye'deki yaygın günlük gazetelerin genel yayın yönetmenlerinin tamamı erkek.
Gazetelerin başsayfalarındaki beş haberden sadece birinde kadınlar var.
Kadınlara ilişkin iki haberin biri "yaşam-magazin" alanında.
Beş haberden dördünün kaynağı erkek, birinin kaynağı kadın.
10 köşe yazarından dokuzu erkek, biri kadın.

İnternet siteleri

Manşetlerin yüzde 32'sinde kadın var. Ama bunun yalnızca üçte biri kadını "doğal-eşit varlık" olarak sunuyor. Kadınların "eş, fedakar anne" olarak sunumunun yanı sıra "araçsal varlık" olarak sunumu da yaygın. Tanrıöver araçsa sunumu, yaz aylarında ishal vakalarının artası haberinin yanına bir kadın görseli konması örneğiyle açıklıyor.
Künyelerdeki 10 haberciden altısı erkek, dördü kadın.
Beş haberin birinin kaynağı kadınlar.

Radyolar

Radyolarda 10 haber sunucusunun yedisi kadın, üçü erkek.
Radyoda kadının cinsel nesne, haz nesnesi olarak kullanılma oranı neredeyse sıfır. Tanrıöver bunu radyoda görselliğin olmamasıyla açıklıyor.

Televizyonlar

Yaygın ve genel TV kanallarındaki siyasi tartışma programı yapanların hiçbiri kadın değil.
TV ana haber bültenleri yönetim kadrolarının yüzde 84'ü erkek, yüzde 16'sı kadın.
"Anchorman" diye bilinen TV ana haber bültenleri yorumcularının hiçbiri kadın değil. "Anchorman" sözcüğü de İngilizce'de "adam" anlamına gelen "man"i içeriyor.
TV ana haber bültenlerinde dış seslerin dörtte üçü erkek, biri kadın sesi. Dış ses izleyicinin güven duyduğu, açıklayıcı, iktidar kuran bir faktör.
Haber tartışma programlarında 10 katılımcıdan dokuzu erkek, biri kadın.
Ana haber bültenlerinde çalışan kadın kameramanların neredeyse hepsi erkek.

Araştırmanın ele aldığı yayınların listesi şöyle:

Gazeteler: Akşam, Birgün, Cumhuriyet, Hürriyet, Posta, Radikal, Sabah, Vakit, Yeni Şafak, Zaman.

Radyolar: Açık Radyo, Burç FM, NTV Radyo, Radyo D, TRT- FM

İnternet siteleri: Gazeteport, Habertürk, Haber 7, İnternethaber, NTVMSNBC

Televizyonlar: Kanal D, Kanal 7, NTV, SHOW TV, TRT 1.

Medyada Cinsiyetçiliğe Karşı Umut Kadın Gazetecilerde

20'den fazla kadın örgütünün oluşturduğu Medya İzleme Gurubu'nun (MEDİZ) "Medyada Kadınların Temsil Biçimleri" toplantısında yaygın medyadan üç kadın gazeteci, Hürriyet yazarı Ferai Tınç, CNN Türk'ten Şirin Payzın ve Kanal D'den Ayşenur Arslan da katıldı; deneyimlerini paylaştı.

Araştırmanın bulguladığı medyada kadınların karar verici noktalarda yokluğunu ve kadının haberlerde nesne olarak temsilini doğrulayan kadın haberciler, eskiye göre medyada çalışan kadın sayısının artmış olmasına karşın, yazı işleri masasındaki kadın sayısının azlığından söz etti.

Ferai Tınç gazete yönetimlerinde kadın gazetecilerden ana beklentinin kendilerini "yaşam-magazin" alanlarında göstermesi olduğunu, kadınların sayısal varlığının yetmediğini, kadınların feminist, eşitlikçi bakış açısıyla temsil edilmesi gerektiğini söyledi.

Hürriyet'te yaklaşık beş yıldır varolan kadın grubunun cinsiyetçi haberlerde erkek gazetecileri ve yazı işlerini uyardığını söyleyen Tınç, "Medyada kadın bakış açısı yalnızca kadınların sorunu değil, erkekler yaptığımızın kendilerine karşı bir kampanya olmadığını anlayınca, daha rahat tartışır olduk" diye konuştu.

"Ferai Bey" ve "Mehmet Ali Birand'ın sekreteri"

Ayşenur ArslanTınç 80'lerde kadınların daha çok ekonomi, dış politika, siyaset yazan kadının olduğunu, şahsen tanımayanların yıllarca kendisine "Ferai Bey" diye hitap ettiğini ya da andığını, ama kadınların dış politikayı kadınlardan öğrenebildiğini gördüğünü anlattı.

Ayşenur Arslan da 36 yıl önce TRT'de kültür sanat muhabiriyken başka alanlarda çalışmak istediğinde karşısına hep "Ama sen kadınsın" engelinin çıkarıldığını anlattı; "Beni yıllarca Ali Kırca'nın sekreteri sandılar, şimdi Mehmet Ali Birand'ın sekreteri sanıyorlar" diye konuştu.

"Pek çok politikacı konuk olarak geldiğinde elimi sıkmıyor" diyen Arslan, araştırmanın bulguladığı, medyada kadının "fedakar eş, anne" olarak sunumuna dikkat çekti; bunun muhafazakarlaşmayla da bağlantısının olduğunu söyledi.

Payzın: 19:00 haber kuşağında tek kadın ben kaldım

Şirin Payzın özel televizyonların, ardından haber televizyonlarının kurulduğu 90'larda şanslı bir kuşağın içinde yer aldığını, kadın muhabirlerin ve editörlerin sayısının görece yüksek olduğunu söyledi.

Televizyonların saat 19:00'daki haber kuşaklarında tek kadın haber sunucusu olarak kaldığını vurgulayan Payzın "2000'den beri medya hep teknolojiye yatırım yapıyor, insana hiç yatırım yapılmıyor. Bu, kadınlar açısından daha da zor bir durum. Arkamızdan gelen nesli yetiştirmek zorundayız" diye konuştu.
Gazetecilere medya ve toplumsal cinsiyet eğitimi

Kadın gazeteciler gazeteci eğitiminin önemine dikkat çekerken, Doç. Dr. Hülya Uğur Tanrıöver gazetecilik ve iletişim eğitiminde medya ve toplumsal cinsiyet derslerinin bulunması gerektiğini kaydetti. Tın. Bu eğitimin çalışan gazeteciler açısından da yararlı olduğunu vurguladı.

MEDİZ'den Melek Özmen de "Bizim umudumuz kadın gazetecilerde. Onların çabasıyla medya değişebilir" dedi.

Payzın sorunun Türkiye'deki insan hakları sorunuyla da bağlantılı olduğunu, cinsiyetçi haber, ilan, reklamların üretiminde yer alan ve "erkek kafalı kadınlar" diye nitelediği kadınların "daha tehlikeli" olduğunu söyledi.

Kadın haklarını ayrı bir sorunsal olarak gördüğünü söyleyen Arslan da "annelik", "mahrem", "başörtüsü" gibi konuların kadınların varoluşsal sorunlarıyken, erkekler için "felsefi" sorunlar olduğunu ifade etti.

Gazetecilerin sorusu üzerine Tınç kaliteli bir sendikal ya da sivil toplum örgütlenmesinin medyada kadını temsili konusunda "çok ses çıkaracağını" düşündüğünü, Arslan da medyanın bugünkü duruma gelmesinde sendikasızlaştırmanın ana nedenlerden biri olduğunu söylediler.

BİA

Yazdır