Parti mezarlığı bir ülke: Türkiye

Türkiye, AKP'nin kapatma davası ile gündeme gelen parti kapatmalar konusunda hayli tercübe sahibi bir ülke. 1923-2008 yılları arasında toplam 60 siyasi parti kapatılmış.

Türkiye, siyasi parti kapatma olayını ilk defa yaşamıyor. 1960 sonrasında kurulan Anayasa Mahkemesi, önüne gelen davalarda 24 parti için kapatma kararı verdi. Dahası 12 Eylül'de kapatılan 18 parti ile 1960 öncesinde kapatılan 18 partiyi dikkate aldığımızda, Türkiye'de şimdiye kadar 60 parti kapatıldı.

İlk dönem diye tanımlayabileceğimiz 1924-1983 yılları arasında toplam 18 parti kapatılmış.

Kapatılan bu partilerin adı, kuruluş yıllı ve kapatıldığı yıl ile nasıl kapatıldığı ilişkin liste şöyle sıralanıyor:

1924 - 1925 : Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası - Bakanlar Kurulu kararı
1930 - 1930 : Serbest Cumhuriyet Fırkası - Kendisi kapanma istedi
1930 - 1931 : Ahali Cumhuriyet Fırkası - Bakanlar Kurulu kararı
1930 - 1930 : Türkiye Cum. Amele Çiftçi Fırkası- Faaliyetine izin verilmedi
1946 - 1961 : Demokrat Parti - Yerel mahkeme kararı
1946 - 1946 : İşçi ve Köylü Partisi - Yerel mahkeme kararı
1946 - 1952 : Türkiye Sosyalist Partisi - Yerel mahkeme kararı
1946 - 1946 : T. Sosyalist Emekçi ve Köylü Par - Sıkıyönetim komutanlığı kararı
1946 - 1946 : İslam Koruma Partisi - Sıkıyönetim komutanlığı kararı
1948 - 1954 : Millet Partisi - Yerel mahkeme kararı
1950 - 1950 : Demokrat İşçi Partisi - Yerel mahkeme kararı
1951 - 1951 : Güden Partisi - Yerel mahkeme kararı
1951 - 1952 : İslam Demokrat Partisi - Yerel mahkeme kararı
1954 - 1957 : Vatan Partisi - Yerel mahkeme kararı
1957 - 1957 : UfAKP - Yerel mahkeme kararı
1961 - 1961 : Müsavat Partisi - Yerel mahkeme kararı
1961 - 1961 : Devrim Partisi - Faaliyetine izin verilmedi
1983 - 1983 : Büyük Türkiye Partisi - Faaliyetine izin verilmedi

12 Eylül cuntası tarafından kapatılan parti sayısı yine 18:

1923 - 1981 : Cumhuriyet Halk Partisi
1961 - 1981 : Adalet Partisi 1961 - 1981 : Millet Partisi -2
1966 - 1981 : Türkiye Birlik Partisi
1969 - 1981 : Milliyetçi Hareket Partisi
1972 - 1981 : Milli Selamet Partisi
1972 - 1981 : Türkiye Ulusal Kadınlar Partisi
1973 - 1981 : Cumhuriyetçi Güven Partisi
1974 - 1981 : Türkiye Sosyalist İşçi Partisi -2
1975 - 1981 : Vatan Partisi -2
1975 - 1981 : Demokrat Parti -3
1975 - 1981 : Türkiye İşçi Partisi -2
1975 - 1981 : Sosyalist Devrim Partisi -2
1977 - 1981 : Nizam Partisi
1978 - 1981 : Türkiye İşçi-Köylü Partisi
1979 - 1981 : Sosyalist Vatan Partisi
1979 - 1981 : Hürriyetçi Millet Partisi
1980 - 1981 : Hür Demokratlar Partisi

Anayasa mahkemesinin kapattığı parti sayısı ise 24:

1961 - 1971 : Türkiye İşçi Partisi -1
1961 - 1968 : İşçi-Çiftçi Partisi
1969 - 1971 : Türkiye İleri Ülkü Partisi
1969 - 1972 : Büyük Anadolu Partisi -1
1970 - 1971 : Milli Nizam Partisi
1975 - 1980 : Türkiye Emekçi Partisi
1983 - 1998 : Refah Partisi
1983 - 1983 : (Türkiye) Huzur Partisi
1988 - 1992 : Sosyalist Parti
1988 - 1988 : Yeşiller Partisi
1989 - 1991 : (Cumhuriyet) Halk Partisi -2
1990 - 1997 : Diriliş Partisi
1990 - 1991 : Türkiye Birleşik Komünist Partisi
1990 - 1993 : Halkın Emek Partisi
1991 - 1995 : Sosyalist Birlik Partisi
1992 - 1993 : Özgürlük ve Demokrasi Partisi
1992 - 1993 : Sosyalist Türkiye Partisi
1992 - 1994 : Demokrat Parti -4
1993 - 1994 : Demokrasi Partisi
1995 - 1996 : Demokrasi ve Değişim Partisi
1997 - 2001 : Fazilet Partisi
1994 - 2003 : Halkın Demokrasi Partisi

Anayasa Mahkemesi, İşçi-Çiftçi Partisi, Türkiye İleri Ülkü Partisi, Büyük Anadolu Partisi, Yeşiller Partisi, Halk Partisi ve Diriliş Partisini şekilsel nedenlerle kapattı. Geriye kalan 18 parti ya bölücülük yaptığı ya da laikliğe aykırı davrandığı iddiasıyla kapatıldı.
İlk dönemde kapatılan partilerden sadece Güden Partisi ile UfAKP şekilsel nedenlerle kapatıldı.

Anayasa Mahkemesi, şimdiye kadar 24 parti kapattı; ancak bir de haklarında kapatma davası açılıp da, beraat eden partiler var. Yani aylarca, yıllarca kapatılma stresi yaşayanlar. Kapatılma istemi bir partinin faaliyetlerini mutlaka etkiler. Siyasi kadroların performansını etkileyecektir.

İşte böylesi bir dönem yaşayan partilerin adları ve beraat tarihleri:

1. Yüce Görev Partisi - 15 Ağustos 1983
2. Bizim Parti - 1 Kasım 1983
3. Muhafazakar Parti - 3 Kasım 1983
4. Yeni Düzen Partisi - 9 Kasım 1983
5. Doğru Yol Partisi - 28 Eylül 1984
6. Sosyalist Parti - 8 Aralık 1988
7. BayrAKPsi - 2 Mayıs 1989
8. Milliyetçi Çalışma Partisi - 24 Eylül 1991
9. Demokratik Barış Hareketi - 22 Mayıs 1997
10. Hak ve Özgürlükler Partisi - 29 Ocak 2008

Bir de iki genel seçime üst üste katılmayan, katılamayan partilerin kapatılmasıyla ilgili maddenin Anayasa Mahkemesi'nce iptal edilmesi ardından yasada gerekli değişikliğin yapılmadığı için 14 Ekim 2004'de bu konuda haklarında dava açılmış yedi parti hakkındaki davalar düşmüş yani aşağıdaki partiler de kapatılmaktan kurtulmuşlardır:

11. Adalet Partisi
12. Anayol Partisi
13. Büyük Adalet Partisi
14. Devrimci Sosyalist İşçi Partisi
15. Türkiye Özürlüsü ile Mutludur Partisi
16. Türkiye Adalet Partisi
17. Türkiye Sosyalist İşçi Partisi

Kapatma davası devam eden partiler ve davanın açılış tarihleri ise şöyle:

1. Türkiye Sosyalist İşçi Partisi - 7 Haziran 2002
2. Adalet ve Kalkınma Partisi - 23 Ekim 2002
3. Türkiye Komünist Partisi - 4 Kasım 2002
4. Demokratik Halk Partisi - 13 Mart 2003
5. Demokratik Toplum Partisi - 16 Kasım 2007

Yani kamuoyu sadece AKP'yle ilgili kapatma davasıyla ilgileniyor ama aynı süreçte beş partiyle ilgili kapatma davası söz konusu.

Yazdır