RSS Hizmeti http://www.keditor.com/haberler.html Dün Ankara Barosu Akademisi`nde BiliÅŸim Hukuku konusunda sertifika almaya hak kazananlar için bir etkinlik düzenlendi. Bu etkinliÄŸin içinde önemli bir bölüm de "Sitelerin Filtrelendirilmesi - 5651´ baÅŸlığınÄ...
5651 sayılı kanunun 23 kasım 2007`de yürürlülüğe girmesinden bu yana konuşmacı olarak katıldığım 3.etkinlik olduğu için farklı bir içerik sunmaya karar verdim ve olayı yeniden analiz etmeye başladım. Çünkü bugünlerde 5651`in dışındaki kapatmalara dikkat kesilmeye başlamış durumdayız. Bunun nedeni, bu kapatmalarda mahkemenin ya da başka bir mercinin, siteyle iletişime geçmeden doğrudan kapatma yapıyor oluşu!!!

5651 sayılı kanunun yürürlülüğe gireceği günlerde bu kanunun kapsadığı 8 suçun (çocuk pornosu, müstehcenlik, intihara yönlendirme, Atatürk`e hakaret vs.) ya da şimdi sanal kumarın ilavesiyle 9 suçun dışında kapatma yapılmayacağı belirtiliyordu. Oysa bugün pek çok kanun ve maddeden erişime kapatma yapılıyor. 81 ilin 900 ilçesindeki muhtelif mahkemelerden, internet konusunda bilgisi zayıf olan hukuki çevrelerin elinden, çeşitli konularda erişime kapatma kararları alınabiliyor.

Bunun nedenini ve nasıl geliştiğini merak ettim. Çünkü yurtdışında da sakıncalı içerik ile mücadele ediliyor ama bu mücadele totaliter rejimler dışında, bir ülkenin kendi içinde site bloklaması şeklinden ziyade, sakıncalı içeriğin yayından kaldırılması yönünde çalışmak ya da çocuk pornosu konusunda olduğu gibi, her ülkede yerleşik bir şube kanalıyla, bütün ülkelerde aynı anda bloklama yapmak şeklinde oluşuyor. Bloklama kararını verenler de, sosyologu, psikologu ile bir ekip kurmuş olan sivil toplum örgütleri.

Bunun dışında site bloklama şeklinde uygulamaya pek rastlanılmıyor. Son aylarda karşılaştığımız esas rahatsız edici husus, 5651 dışı uygulama mahkemelerin kapatma kararlarını, belli bir içerik için değil tüm site için alması ve bu kararın da Türk Telekom ya da ISS'ler kanalıyla uygulamaya konulması. Bu tür kapatmalarda sitelerin kendisini savunma ya da sorun yarattığı bildirilen içerik gerçekten sakıncalı ise yayından kaldırma şansı bulunmuyor. Hatta siteler kendilerinin kapatılmış olduğunu, ancak siteye internet üzerinden erişilmemeye başlandığında fark ediyor.

Olayı tarihsel gelişim olarak incelediğimde, yaptığım analiz bunun 2005 haziranında başlayan Müyap kapatmalarının getirdiği bir kötü alışkanlık olduğunu farkettim. 2005 yılında Müyap'ın gelirlerinde yarıya varan azalma ile başlayan, telif haksız link yayınlamaya meraklı sitelerin varlığı ve bu sitelerin interneti sonsuz ve kendilerinin de yakalanamaz olduklarını sanışları ile sürüklenen ve kurallara uygun davranan online yayıncıların olayın kendilerini ilgilendirmediğini düşünmeleri şeklindeki genel gaflet yani olaya uzaktan bakışları ile beslenen ve de hukuki bir yaklaşımın da olmayışı nedeni ile bugünkü kaosa sürüklenen bir durum sözkonusu. Bunu şimdi adım adım olayı hatırlayalım;

1- 2004 yılında yapılan 50 milyon bandrol satışının, 2005 yılında yarıyarıya azalması (ki yıl sonunda 27 milyon oldu) üzerine Müyap tarafında alarm çaldı. Müzik yapımcılarının derneği olan kuruluş, gelirlerindeki azalmanın suçlusu olarak internet üzerinden yapılan ücretsiz (telif hakkı ödenmemiş) downloadları tespit etti. Zaten bütün dünyada (yani özellikle ABD'de) benzer bir yaklaşım (bu tür sitelere karşı, yüksek tazminatlı davalar açmak şeklinde) sözkonusuydu.

2- Bu nedenle Müyap bir ekip kurdu. Bu ekip düzenli olarak interneti tarayarak telif hakkı olmayan linkleri tespit etti.

3- Haziran 2005'den itibaren bu sitelere mail ya da telefon yoluyla erişilmeye çalışıldı ve ulaşılan sitelerden ilgili linkin çıkarılması talebi (yasal veya 2'li iletişim şeklinde) yapıldı.

4- Ancak siteler kendilerini (o güne kadar site erişime kapatma şeklinde bir olay meydana gelmediği ve bilinmediği için olsa gerek) sakladılar ya da Miyap'ın harekete geçmesinden sonra saklamaya başladılar. Bu amaçla sitelerde erişim adresleri doğru verilmedi, telefon numaraları 0-212-1111111 gibi olmayan numaralar şeklinde yazıldı.

5- Müyap ve Mahkemeler bu sitelere ulaşamayınca, "sanatçı ve yapımcıların haklarının korunmasını ve zararlarının engellenmesini sağlamak amacıyla" son çare olarak, teknik bir önlem alındı ve mahkemeler tarafından, "tedbir kararları" gönderilerek, sitelerin internet erişimlerinin yer sağlayıcı ya da internet sağlayıcılar üzerinden durdurulması talepleri başladı.

6- Müyap'ın mahkeme başvurularında, önceleri sitelere erişilmeye çalışılırken, yukarıda bahsettiğimiz yanlış adres ya da telefonlar, zamanla kötü bir alışkanlık yarattı. Müyap ve mahkemeler, zaten ulaşılamayan siteleri, artık aramadan, kapatma kararları verilmeye başlandı. Sitelerin kendilerini savunma ya da site zararlarının doğmadan engellenmesi yolu kapanmış oldu.

7- Telif haklı linkleri haksız olarak veren siteler, kapatılma sonrası ortaya çıktılar. Bir kısmı Müyap ile (bazılarının, bir daha olursa 100.000 $ ödenecek şeklinde anlaşma imzaladıkları bildirildi) anlaşma yaparak, sitelerine yeniden kavuştu ve telif haksız link yayınlama işlemine son verdiler.

8- Müyap 2006 ile birlikte önce mobil (cep telefonu) tarafında, sonra da açılan portallerde (TTnet, Doğan, Power FM gibi) yani yasal platformalarda, müzik yükleme olayını kendi lehlerine çevirdiler. Hatta Müyap Başkanı Bülent Fortun çeşitli toplantılarda ve açılışlarda, mobil başta olmak üzere, internetin sanatçı ve yapımcılara farklı ve yüksek yeni bir gelir kapısı yarattığını memnuniyetle açıkladı. Çünkü radyo ya da TV`nin aksine izlenebilirliği da kesin bir ortam olan internet, iş modelleri ile birlikte kullanılmaya başlandı.

Özetle, müzik yapımcılarının kuralsız bir ortamda kendi haklarını korumak için başlattıkları hareket, zaman içinde hukuk ve internet çevrelerinin gafleti sonucu alışkanlık yarattı ve bugünlerde kural haline geldi. Çünkü internet spesifik bir konu, ihtisas mahkemesi olmadığı sürece, bu konuda 81 ilin 900 mahkemesine yol gösteren eskiden gelen olaylar, davalar oluyor.

Türkiye`deki site eriÅŸim kapatmaları, bir önceki bölümde anlattığım gibi 2005 haziranında Müyap kapatmaları sırasında oluÅŸan bir kötü alışkanlıkla baÅŸladı. Bugün artan hızla devam ederken, biz de hem online yayıncılar olarak, bu konuda çalışan hukukçular ile birlikte, konuyu anlamaya ve çözmeye çalışıyoruz. Åžimdi ülkemizde, mahkemelere düşen tüm internet yayıncılığı "içerik´ sorunlarına tarihsel sırayla bir göz atalım;

1- 2005 öncesinde ülkemizde site erişim kapatma olayı görülmedi. Zaten o dönem öncesi ADSL sayısı henüz çok düşüktü ve diğer ISS`lerden (Superonline vs) bağlantı yapan aboneler bulunuyordu. Dolayısıyla tek noktadan erişim kapatma yoktu. Yine de bu dönemi anlamak için 3 karakteristik olayı hatırlatalım;

• Bir hosting firmasına, bir üst düzey devlet yöneticisine yapılan hakaret nedeniyle açılan dava.
• Superonline`da forum yöneticisi ÇoÅŸkun Ak`a, forumlarda rastlanan bir ifade nedeniyle açılmış bir baÅŸka dava ki, döneminde epeyce ses getirmiÅŸti. Sadece 4 kelime nedeniyle Ak`a 40 ay hapis cezası verilmiÅŸ. Ancak daha sonra sorun çözülmüştü.
• EkÅŸisözlük`e 2004 aralıkta ulaÅŸan 3-4 baÅŸlığa yönelik sorun (kiÅŸilik haklarını ihlal iddiası), sitenin ilgili içerikleri yayından kaldırması ile çözülmüştü

2- 2005 haziranında Müyap kapatmaları başladı. Bu kapatmaları bir önceki bölümde anlatmıştık, yeniden tekrarlamayacağız.2005 yılında site erişime kapatmalar sadece Türk Telekom üzerinden yapılıyordu. Türk Telekom 2005 yılında 153 sitenin erişime kapatıldığını raporluyor.

3- 2006 yılı şu ana kadar en çok sitenin kapatıldığı yıl oldu. Türk Telekom`un verdiği rakam 886 site. Rakamın yüksek olmasının arkasında Müyap kapatmaları yatıyor. 2006 yılı karakteristik olaylarını 3 başlık altında toplayabiliriz;

• Müyap kapatmaları bütün hızı ile devam etti.
• EkÅŸiSözlük ilk defa eriÅŸime kapatıldı. Daha önceki olayda hukuk mercileri, site ile iletiÅŸime geçerek sorunun giderilmesini saÄŸlamışken, bu sefer Müyap kapatmalarının örnek alınması sonucu, siteye haber verilmeden kapatma yapıldı.

Öyle ki, o tarihte ADSL yoğun olmadığı ve Türk Telekom'un da tek sağlayıcı olmadığı zaman olduğu, farklı ISS`lerin aboneleri mevcut bulunduğu için, olay kullanıcılar tarafından da, site yöneticilerince de geç fark edildi. 3 ay sonra yani mart 2006'da, Türk Telekom'a başvurarak ilgili mahkeme kararını istediler.

Ayrıca ilginçtir ama Türk Telekom`un da site yöneticilerine mahkeme kararının detaylarını vermesi geciktiği için (martta yapılan başvuru ancak mayıs ayında cevaplandı), sitenin erişime açılması ancak 5 ay sonra mümkün oldu.

• Yıl sonunda yoÄŸun bir ÅŸekilde internetle ilgili çocuk pornosu operasyonları yapıldı (çocuk pornosu yükleyen ya da site yayınlayan). 2006 başında kurulan Ä°stanbul Emniyet Müdürlüğü AsayiÅŸ Åžubesine baÄŸlı BiliÅŸim Polisi, 2000`lerden beri gelen çeÅŸitli ÅŸikayetlere (dolandırıcılık, kiÅŸilik haklarına saldırı ya da çocuk pornosu) toplu olarak iÅŸlem yapmayı seçtiÄŸi için, üst üste operasyon yapıldı. 2006 sonundaki 1,5 ayda 155 kiÅŸi için iÅŸlem yapıldığı bildiriliyor ama üst üste iÅŸlem yapılması ve medyanın olayı büyütmesi sonucu, baÅŸta hükümet olmak üzere tüm politikacıların eline önemli bir malzeme geçmiÅŸ oldu. Bunun sonucunda UlaÅŸtırma bakanlığı tarafından 5651 sayılı kanunun ön hazırlıkları da aralık 2006`da yapıldı.

4- 2007 yılında kapatma sayısı yine Türk Telekom tarafından 549 site olarak veriliyor. Kısaca göz atalım;

• 2007`de ilk defa Atatürk karşıtı kapatmalar gündeme geldi. Bunun en büyük nedenlerinden birisi, YouTube`ün 2007`de popüler hale gelmesi ve yoÄŸun bir ÅŸekilde video yüklemelerin, dolayısıyla da içerik ÅŸikayetlerinin baÅŸlamasıdır.
• 2006 sonunda baÅŸlayan çocuk pornosu operasyonları, 2007`de tartışılmaya devam etti. 5651 de bu kapsamda (tüm seçim kargaÅŸasına raÄŸmen) mayıs 20072de TBMM`den geçti ve Resmi Gazete`de yayınlandı.
• AÄŸustos 2007`de Wordpress kapatılması meydana geldi. Ãœlkemizde temsilcisi olmayan bu portale yapılan kapatma ve kapatmanın kaldırılması, sistemin tıkanıklığını gösteren baÅŸlıbaşına bir ders niteliÄŸinde.
• Aralık 2007`de Ä°stanbul Barosu`nda turk.internet.com iÅŸbirliÄŸi ile düzenlenen konferansta, Türk Telekom hukukçuları, 5651 yürürlülüğe girdikten sonra geçen 20-25 gün içinde, hukuk camiasında bir duraksama olduÄŸuna ve kendilerine gelen kapatma taleplerinin durduÄŸuna iÅŸaret etmesi de ilginç bir detay olarak tarihe kaydoldu.

Türk Telekom'un bu ifadesi, 5651'in yürürlülüğe girmesinden hemen sonra hukuk çevrelerinde meydana gelen kararsızlığı gösteriyor. Aynı kararsızlığı 5651 dolayısıyla kurulan TK - TİB yapısında da görüyoruz.

5- 2008 yılında, mayıs başına kadar olan olaylara bakarsak, bir yandan 5651 kapsamındaki kapatmaların, diğer yandan 5651 dışı kapatmaların yapıldığını görüyoruz. Özetlersek;

• 5651 kapsamındaki kapatmaların 23 kasım 2007 - 18 nisan 2008 arasında Res`en 197, mahkeme kararı ile 124 olduÄŸu, 380 içerik iÅŸleminin ise sitelerle karşılıklı yapılan görüşmeler sonucunda çözüldüğünü TÄ°B`den öğrendik.
• Buna karşılık 5651 dışı 102 site kapatmasının ise doÄŸrudan mahkemeden Türk Telekom`a giden kararlar üzerinden yapıldığı belirtiliyor.

Tarihçeye baktığımızda, sivil toplum örgütlerinin "5651 sansüre gider" şeklindeki ifadelerinin yanısıra ve belki daha önce olayın kriz yaratan önemli noktalarını tespit etmeleri ve ona göre davranmaları gerekiyor.

5651 ve diğer site kapatmalarını incelediğimiz yazı serisi devam edecek. Üstteki paragrafta yer alan "kriz yaratan sorunları" birlikte en son bölümde özetleyeceğiz. Bir sonraki bölümde 5651'in sorunlarını anlatacağım.

Yazar: Fusun S.Nebil / turk.internet.com ]]> http://www.keditor.com/yazilar_152.html Türkiye'de site kapatmalarının tarihçesi Küresel Isınma Son birkaç yıldır adını giderek daha sıkça duymaya başladığımız küresel ısınma problemi aslında yeni bir teori değil, bilim adamlarının onlarca yıldır kamunun dikkatini yöneltmey... Küresel Isınma

Son birkaç yıldır adını giderek daha sıkça duymaya başladığımız küresel ısınma problemi aslında yeni bir teori değil, bilim adamlarının onlarca yıldır kamunun dikkatini yöneltmeye çalıştıkları bir tehlike. Üzücüdür ki bu problemin kabul edilmesi işlerine gelmeyen dünyanın önde gelen devletleri ve sanayi lobileri bugüne kadar kamunun bu konuda bilgi sahibi olmasını engellemeyi ve hatta bu tehlikeyi sadece az sayıda insanın inandığı, safsata niteliğinde bir teori gibi göstermeyi başarmışlardır. Bu bencilce ve öngörüşsüz oyunlar yüzünden ancak günümüzde, yumurta kapıya dayandığında, hatta belki de çok geç kalmış olduğumuz bir noktada başlıyoruz bu tehlike hakkında bilgilenmeye, çünkü artık iklimlerdeki değişme, ortalama sıcaklıklardaki artış ve kapının eşiğindeki kuraklık sinyalleri gözardı edilemeyecek hale gelmiştir.

GeçtiÄŸimiz sene içerisinde gerçekleÅŸen bir baÅŸka yenilik de ABD`de kitlelere ulaÅŸmayı baÅŸaran, Amerika`nın 2000 seçimlerindeki baÅŸkan adayı Al Gore tarafından hazırlanan "Ä°ÅŸe Gelmeyen Gerçek: Küresel Uyarı´ isimli filmin gösterime girmesi oldu. Her ne kadar Al Gore`un bu filmden politik bir fayda saÄŸlama amacında olduÄŸu iddia edilebilirse de ilk kez bu film sayesinde baÅŸta Amerikan halkı olmak üzere dünya toplumları tarafından problemin ulaÅŸmış olduÄŸu boyutu farketme olanağı doÄŸmuÅŸ olması ve bu konuda acilen ciddi önlemler alınması gerektiÄŸinin kamu tarafından anlaşılmaya baÅŸlanması pozitif geliÅŸmelerdir.

Bu noktada küresel ısınma problemini teknik olarak açıklamak yararlı olacaktır: Geçen bir yüzyıl içerisinde dünya nüfusunun 2 milyarın altında bir düzeyden 6.5 milyara ulaşması ve dünya çapındaki sanayileşme hareketi nedeniyle, atmosfere salınan ve en önemli örneği karbondioksit olan sera gazlarının konsantrasyonu tarihte hiç görülmemiş bir düzeyde artmıştır. Bu gazlar güneşten dünya yüzeyine ulaşan enerjinin giderek daha büyük bir kısmının atmosfer tarafından tutulmasına ve daha azının uzaya geri yansıtılmasına sebep olmaktadır. Bu da elbette küresel boyutta artan sıcaklıkları beraberinde getirmektedir.

Maalesef küresel ısınma problemi kendiliğinden hızlanan bir niteliktedir, sıcaklıkların artmasıyla birlikte dünyanın sürekli olarak kar ve buzla kaplı olan kutup bölgelerinde giderek daha fazla erime meydana gelmekte ve beyaz olduğu için güneş ışınlarını ayna gibi uzaya geri yansıtan bu buz kütlelerinin yok olmasıyla her geçen gün daha da çok güneş enerjisi yere ulaşmaktadır.

Küresel ısınmanın doğuracağı sonuçlar çok ciddidir. Dünya üzerindeki ortalama sıcaklık artmakla kalmayacak, varolan iklim sistemleri büyük ölçüde değişecektir ki bu okyanus akıntılarını, yağış dağılımlarını ve rüzgar sistemlerini kapsamaktadır. Bu değişikliklerden ekosistem de büyük zarar görecek, karada ya da denizde olsun bölgelerindeki iklime uyum sağlamış bulunan sayısız bitki ve hayvan türü yok olacak ve doğanın dengesi geri döndürülemez biçimde bozulacaktır. Tüm bu korkutucu sonuçlar elbette insanlığı da çok zor durumlarda bırakacak, su sıkıntısı, tarım ve hayvancılığın zarar görmesinden dolayı kıtlık ve özellikle gelişmekte olan ülkelerde ekonominin alacağı darbe ile sefalet baş gösterecektir. Kutuplarda karasal buzların erimesi ve buradan çıkan suyun okyanuslara eklenmesiyle dünya çapında deniz seviyesinin metrelerce yükselmesi ve günümüzde milyonların yaşadığı tüm kıyı şehirlerinin büyük ölçüde su altında kalması söz konusudur.

Bu korkunç senaryolar uzak bir gelecekte değil, bizim yaşam süremiz içerisinde gerçekleşecek ve eğer önü alınamazsa günümüzün genç kuşağı dünyanın çehresinin tanınmaz ölçüde değişmesini izlemek zorunda kalacak. Elbette bu ürkütücü sonuçlardan Türkiye de nasibini alacaktır, hatta Akdeniz kuşağı kuraklık tehlikesinin ilk olarak tehdit ettiği bölgelerden biridir ki maalesef bunun etkilerini bugünden hissetmekte olmamız problemin ne kadar ilerlemiş olduğuna dair çok endişe verici bir işarettir.

Fosil Yakıtlar ve Enerji Problemi

Bu yazının geri kalanında küresel ısınma sorununun henüz kamuya daha az ulaÅŸan yanı olan "enerji problemi´nden bahsedeceÄŸiz. Enerji problemi, eÄŸer küresel ısınmanın önünü almak istiyorsak dünyanın enerji ihtiyacını nasıl karşılayacağımızla ilgilidir. Bu konudaki güçlük, ÅŸu anda medeniyetimizin enerji talebinin, elektrik, ısınma ya da ulaÅŸtırma amaçlı olsun, neredeyse tamamen fosil yakıtlarla (yani kömür, petrol ve doÄŸal gaz) saÄŸlanmakta olmasından kaynaklanmaktadır. Bunun istisnaları olarak hidroelektrik ve nükleer santraller gösterilebilir.

Burada iki hususa dikkat etmeliyiz: Küresel ısınma problemi açısından en önemli olan unsur bir enerji kaynağının atmosfere sera gazları salıp salmamasıdır ki fosil yakıtlar doğalgaz da dahil olmak üzere) yakıldığında karbondioksit açığa çıkarırken, nükleer enerji her ne kadar başka sakıncaları olsa da sera gazları açısından zararsızdır. İkinci ve küresel ısınma bakımından önemi nispeten daha az olan husus ise bir enerji kaynağının yenilenebilir olup olmamasıdır ki ne fosil yakıtlar ne de nükleer enerji yenilenebilirken hidroelektrik enerji kullanıldıkça tükenmediğinden dolayı yenilenebilir bir enerji türüdür.

Bazen dile getirildiğinin aksine enerji probleminin fosil yakıtların yakın gelecekte tükeneceği iddiasıyla bir ilgisi yoktur, ve zaten bu iddia doğru değildir. Uzman bilimadamları, özellikle okyanus altındaki kömür rezervlerinin devreye sokulmasıyla en karamsar tahminlerle bile dünyanın enerji talebini binlerce yıl gidermeye yetecek kadar fosil yakıt kaynağı bulunduğunu belirtmektedir. Az önce de belirttiğimiz gibi enerji problemi ancak küresel ısınmanın önünü almayı kendimize şart koştuğumuzda, yani fosil yakıtları kullanmayı gönüllü olarak bıraktığımızda karşımıza çıkacak bir zorluktur. Kısaca, önümüzdeki onyıllar içinde insanlık, teknolojik olarak çok güç olmasına rağmen tüm dünyanın halihazırdaki enerji kullanma sistemini baştan aşağı değiştirmek veya dünya yüzünün geri dönülmez bir biçimde değişmesine izin vermek seçenekleri arasında karar vermek durumundadır.

Elbette atmosferde insanlık daha evrimleşmeden önce bile sera gazları vardı ve bunlar milyonlarca yıllık bir süreç içinde doğada belli konsantrasyonlarda dengelenmişti. Atmosferdeki karbondioksit miktarı bu doğal denge içinde aşağı yukarı 50 yıllık bir sürede okyanuslar tarafından emilerek sabit bir konsantrasyonda tutulmaktadır. Bu da bizim enerji krizi ile başetmek için elimizde olan süreyi belirlemektedir. Şu anda zaten normalin çok üstünde bir seviyeye gelmiş olan karbondioksit düzeyi, biz bugün karbon emisyonu olan tüm yakıtları kullanmayı bıraksak bile ancak 50 yıllık bir zaman diliminde normale dönebilecektir. Küresel ısınmanın etkilerinin daha günümüzde bile ne boyutlara gelmiş olduğu düşünülürse anlaşılacaktır ki eğer 21. yüzyıl içinde tüm dünya medeniyetleri olarak kullandığımız enerji kaynaklarını değiştiremezsek zaten kurtarılacak bir ekosistem kalmayacaktır geriye.

Alternatif Yakıtlar

Şimdi enerji problemine önerilen çeşitli çözümleri ele alalım ve bunları değerlendirelim. Haliyle burada kendimizi sera gazlarını açığa çıkarmayan enerji tipleriyle sınırlandırmak zorundayız; buna karşılık hem yenilenebilir hem de miktarı sınırlı olan enerji kaynaklarını gözden geçireceğiz. Her ne kadar gelecekte insanoğlu sadece yenilenebilir kaynakları kullanmaya mecbur olsa da enerji problemi daha acil olup bu teknolojiler devreye girene kadar daha kısa vadeli çözümlere başvurmak mümkündür.

Bunun en önemli örneği nükleer enerjidir. Yenilenebilir bir kaynak olmamasına karşın, şu anda yeni bir teknoloji icat etmeye gerek kalmadan enerji problemi ile mücadele etme potansiyeli bulunan tek enerji türü nükleer enerjidir. Bu açıdan yenilenebilir ve kalıcı diğer çözümlere doğru giden yolda kısa süreli bir geçiş döneminde kullanılması mümkün gözükse de aslında bu pek gerçekçi değildir. İlk olarak nükleer enerji ancak elektrik elde etmede kullanılmaktadır; elektrik enerjisi ise dünyanın enerji gereksiniminin sadece yüzde onuna denk gelmektedir. Kaldı ki kendimizi sadece dünyanın tüm elektrik ihtiyacını nükleer enerjiden sağlamakla sınırlandırsak bile, bunun için önümüzdeki elli yıllık süre içinde her birkaç günde bir yeni bir nükleer santral yapılması ve hizmete açılması gerekmektedir. Daha gerçekçi bir düzeyde, bu yaklaşımın getirdiği esas sorun nükleer teknolojinin dünyanın sadece sayılı gelişmiş ülkelerinin elinde bulunması ve gelişmekte olan ülkelere verilmesinin güvenlik sorunlarını beraberinde getirecek olmasıdır.

Enerji problemine önerilen bir başka çözüm ise bugüne kadar yaptığımız gibi fosil yakıtları kullanmaya devam etmek, fakat çıkan sera gazlarını kimyasal olarak konsantre ederek gömmektir. Maalesef bu yaklaşım da aşılması pek gerçekçi olmayan sorunları beraberinde getirmektedir. Dünyanın bir yıl içerisinde ürettiği karbondioksit miktarı gözönünde tutulacak olursa, bu kadar karbondioksiti okyanus derinliklerinde eritmeye çalışmak denizlerin asitlik değerini arttırarak ekosisteme büyük zarar verecek, kara parçalarının altındaki derin boşluklara gömmeye çalışmak ise bu gazların eninde sonunda, kaçınılmaz olarak yeniden dışarıya sızmasına engel olamayacaktır.

Yenilenebilir Enerji Kaynakları

Bu noktada yenilenebilir enerji kaynaklarına geliyoruz. Bunun en güzel örneği olan hidroelektrik enerjinin ciddi bir teknolojik ya da çevresel problemi olmamasına karşın, maalesef dünya üzerinde kullanılabilir potansiyelinin çok büyük bölümü zaten halihazırda kullanılmaktadır. Alternatif yenilenebilir enerji kaynakları olarak gösterilen jeotermal, rüzgar ve okyanus (gelgit) enerjilerinden ne yazık ki hiçbirinin dünya enerji gereksiniminin çok ufak bir parçasından fazlasını karşılama potansiyeli bulunmamaktadır. Genetik olarak değiştirilmiş bitki veya bakteri çeşitlerini kullanarak enerji depolamak ve bu enerjiyi kimyasal olarak kullanmak (teknik terimle biomass) ise dünyaya gereken enerjiyi sağlamak için günümüzde tarımda kullanılmayan neredeyse tüm yer yüzeyinin kullanılması anlamına gelmektedir ki bu da pek gerçekçi değildir. Zaten söz konusu çözüm olasılığı, bu bitkilere yapılması gereken bakıma harcanacak enerji gözönünde tutulduğunda ancak ufak bir net enerji kazancı getirmektedir.

Enerji probleminin henüz bahsetmediğimiz tek ve en önemli, çözüm adayı güneş enerjisidir. Güneş enerjisi yenilenebilir, sera gazı içermez ve dünyamıza ulaşan güneş ışığı insanlığın ihtiyaç duyduğunun defalarca fazlası, pratik olarak sınırsıza yakın enerji içermektedir. Elbette bu çözüm de kendi problemlerini beraberinde getirmektedir ki bunlar teknolojik niteliktedir. Şu anda elimizde bulunan güneş enerjisi teknolojileri pahalıdır ve bu yüzden ancak diğer enerji türlerinden daha ucuza geldiği yerlerde kullanılmaktadır, örneğin yazlık evlerimizde su ısıtmak gibi. Fakat varolan güneş enerjisi teknolojisini daha ucuz hale getirmenin ötesinde çözülmesi gereken sorun bu enerjiyi nasıl depolayacağımızdır. Çünkü yazlıkların aksine ev-içi ısınma en çok gece duyulan bir ihtiyaçtır, yani güneş çoktan battıktan sonra. Daha genel olarak günün sadece belli saatlerinde ve hatta sadece hava açık olduğunda yararlanabileceğimiz bu enerji türünü nasıl barajlarda su depoluyorsak benzer şekilde depolayabilecek ve gece gündüz, yıl boyunca istikrarlı bir şekilde kullanmamızı sağlayabilecek teknolojiler (güneş pili vb.) geliştirilmesi gerekmektedir. Dünyanın en önde gelen araştırma üniversitelerindeki fizik ve kimya bölümleri de bu teknolojilerin öneminin farkındadır ve bu konudaki araştırmalara bütçe ayırmaktadır fakat yine de bu çabalar tüm dünyayı ciddi ölçüde tehdit eden bir sorunun çözümünün hak etmesi gerekenin çok altında kalmaktadır. Önemli konu, güneş enerjisinin depolanabilmesi, ve sadece elektrik enerjisini değil, ısınma ve ulaşımda kullanılan diğer enerji türlerini de ikame etmesidir.

Bize Düşen Görevler

Problemi ve olası çözümlerini ayrıntısıyla irdeledikten sonra insan olarak bize düşen görevlerden bahsetmekte yarar var. KiÅŸisel olarak, iÅŸ, eÄŸitim düzeyi ve yaşımızdan bağımsız olarak hepimizin yapabileceÄŸi çok basit bir ÅŸey var ki o da çevremizdekilere durumun ciddiyetini anlatmak, onların da tanıdıklarına anlatmalarını saÄŸlamak ve bu konuda politikacıların kendilerini birÅŸeyleri deÄŸiÅŸtirmek zorunda hissedeceÄŸi kadar güçlü bir toplumsal irade oluÅŸturmaktır. Televizyonda bir tek sahipsiz köpeÄŸin öldürülmesini ya da bir yavru fokun avlanmasını gördüğünde üzülen ve kendini birÅŸeyler yapmak zorunda hisseden insanların, binlerce, milyonlarca hayvanın, hatta hayvan türlerinin neslinin tükenmesine göz yumması kabul edilemez. ÇocuÄŸu olan yetiÅŸkinler olsun, ileride çocuk sahibi olmayı düşünen gençler olsun, kendimize ÅŸu soruyu sormamız gerekir: "Birkaç yıl daha alışageldiÄŸim gibi yaÅŸamak için çevreye yaptığım zararın hesabını çocuklarıma, gelecek nesillere nasıl veririm? Bu ataletim ve bencilliÄŸimle çocuklarımı, torunlarımı ve onlardan sonra gelecek olan tüm nesilleri nasıl bir dünyada yaÅŸamaya mahkum ediyorum?´

Küresel ısınma ve enerji problemi yirmibirinci yüzyılda insanlığın karşılaşacağı en büyük ve aşılması en zor olacak sorundur. Bu problemler ancak global düzeyde bir seferberlikle, bugün başlayarak çözülebilir, çünkü yarın bu işe başlamak için çok geçtir. Günümüze kadar, şımarık bir çocuğun sonuçları düşünülmeden her istediğinin ailesi tarafından yapılması gibi, insanlık da sorumsuzca her istediğini doğadan sonuçlarını düşünmeksizin almış, dünyanın nüfusu gezegenimizin taşıyamayacağı kadar artmış ve bugün tüm bunların sonuçları hepimizce hissedilir, inkar edilemez bir hale gelmiştir. İnsanlığın şu anda önündeki seçim bellidir, ya sorumsuzca davranmaya devam ederek bugünün gençlerinin yaşam süresi içinde iklim sistemlerini geri dönülmez biçimde değiştirerek ekosisteme ve dolayısıyla kendimize korkunç zararlar vermek, ya da nispeten yerel boyuttaki diğer tüm problemleri bir yana bırakarak, ki buna dünyadaki tüm savaşlar da dahildir, insanlık olarak olgunlaşmak, kendi elimizle yol açtığımız çevresel problemlerin farkına varmak, sorumluluğunu kabullenmek, ve nihayetinde bu sorunları gidermek için seferber olmak.

Esas soru önümüzdeki elli yıl içerisinde hepimizin hayatının deÄŸiÅŸip deÄŸiÅŸmeyeceÄŸi deÄŸildir. Esas soru dünya üzerindeki hayatın ne ÅŸekilde deÄŸiÅŸeceÄŸidir. Gelecek nesilleri doÄŸanın büyük ölçüde yok olmuÅŸ olduÄŸu bir dünyada, açlık ve susuzlukla baÅŸederek, sıcaklardan korunmak için belki de yeraltında kurulması gerekecek ÅŸehirlerde yaÅŸamaya mı mahkum edeceÄŸiz, yoksa bugün fedakarlıklar yapmaya baÅŸlayıp, bize ÅŸu anda önemli gibi görünmekte olan yerel ve hatta ulusal problemleri bir yana bırakıp, yaÅŸam ÅŸeklimizi deÄŸiÅŸtirecek, geleceÄŸe yatırım yapacak ve yaptıklarımızın sorumluluÄŸunu kabullenecek cesareti gösterebilecek miyiz? Esas soru "Ä°nsanlık olgunlaÅŸacabilecek mi?´dir.

Yazar: Dr. Can Kılıç / Johns Hopkins Üniversitesi Fizik Bölümü
]]> http://www.keditor.com/yazilar_149.html Küresel Isınma ve Enerji Problemi Kitle iletişim araçlarının saldırganlık ve şiddet olaylarının ortaya çıkmasında ve artmasında bir payının bulunup bulunmadığı, varsa derecesinin ne olduğu tartışma konusudur. Artan şiddet olayları ...
Kitle iletiÅŸim araçları kanalıyla kamuoyuna yansıtılan iletilerde yer alan ÅŸiddet ile ÅŸiddet konusu davranışlar arasında bir nedensellik var mı sorusunu irdelemeye amaçlayan araÅŸtırmamızda ilk olarak ÅŸiddet kavramının farklı tanımlamalarına yer verilmiÅŸtir. Sonra televizyondaki özellikle de çizgi filmlerdeki ÅŸiddet ele alınarak çocuklar üzerindeki etkisi incelenmiÅŸtir. "Pokemon´ çizgi filmi örnek olay olarak verilmiÅŸtir. AraÅŸtırmada literatür incelemesi ve içerik analizi yapılmıştır.

Şiddetin Tanımı

Şiddet bireysel ve toplumsal bir olgu olarak psikolojik, sosyo-kültürel ve sosyo-ekonomik boyutlar ile kitle iletişim araçlarında yer alırken söz konusu araçlarda yer verilen şiddet unsuru da toplumsal yaşamda yansımasını bulmakta ve toplumsal yaşamı etkilemektedir. Bu kapsamda realiteden medyaya karşılıklı bir etkileşim söz konusu olmaktadır.

Ä°nsanın doÄŸasında mevcut bastırılmış bir davranış biçimi olan ÅŸiddet sözcüklerde sert, katı davranış; azarlamada ve cezalandırmada aşırı gitme; inandırma ve anlaÅŸmaya varma yerine kaba kuvvet kullanma ÅŸeklinde tanımlanıyor. Oxford English Dictionary`de "anlamın çarpıtılması´ ve "tutkulu davranışlara ya da dile baÅŸvurma´ da ÅŸiddet kapsamında deÄŸerlendirilmiÅŸtir. Ayrıca insanın kendisine yönelttiÄŸi ÅŸiddet eylemi olacak "intihar´ ve bunun medyada veriliÅŸ biçimi ayrı bir deÄŸerlendirme konusudur.

Erol Mutlu`ya (1997) göre şiddet en geniş haliyle saldırganlıkla bağlantılı bir davranış biçimidir. Bu anlamda şiddet, bir nesne ya da kişiye doğru yönlendirilmiş, yönlendirilişi kişinin istemediği ve o kişiyi tahrik edici, yıpratıcı bir eylemi, kimi zaman da eylemden kaçınmayı veya eylemsizliği içerir. Bu anlamda fiziksel anlamdaki her türlü saldırı şiddet tanımı unsurları arasında yer alırken fiziksel olmayan kimi sözlü davranışlarda bu tanım kapsamına girer.

Şimdi bu tanımları daha somuta indirgeyerek şiddetin kitle iletişim araçlarındaki kullanımına bakalım:

Çocuklar, gençler, yetişkinler, şiddet içeren olayları şu ya da bu şekilde yaşıyorlar. Şiddet hayatın her yerinde var. Ve tabi ki hayatın bir parçası olan televizyonda da...

Åžiddeti tartışırken en geniÅŸ anlamda iletiÅŸimin var olan tehlikelere iliÅŸkin algılarımızı nasıl biçimlendirdiÄŸine ve gündelik drama biçimindeki ÅŸiddetin yaÅŸantımızda oynadığı role eÄŸilmekten kaçınamayacağımıza kuÅŸku yoktur. Göstergeler yoluyla fiziksel ÅŸiddetin yoÄŸun biçimde iÅŸlendiÄŸi filmler, diziler, reality showlar, haber programları eÄŸer bireyleri fiziksel ÅŸiddete itiyorsa içerdiÄŸi ÅŸiddet toplumun ilgisini çekmektedir. İçinde bulunduÄŸumuz zaman dilimi ve toplumsal yaÅŸam biçimlerinde ÅŸiddet çok iyi bir eÄŸlence. Ä°zleyiciler bu tür programlardan hoÅŸlanıyorlar ki bunları izliyorlar. Yoksa ellerindeki en güçlü silahı kullanırlar ve televizyonların düğmelerini kapatırlar. Ancak göstergesel ÅŸiddet çoÄŸunlukla "gizli´ ve "kibar´ biçimde karşımıza çıkmakta ve ayrımına varmadan bireyler üzerinde olumsuz etkiler yaratmaktadır. Buna raÄŸmen ÅŸiddeti içeren programlar filmler, çizgi filmler televizyon istasyonlarına iyi para kazandırıyor. Özellikle ticari televizyonların temel amacı kar elde etmekse bu televizyonlar da iÅŸin gereÄŸini yapıyorlar. Åžiddet filmleri de para kazandırıyorsa ve ilgi çekiyorsa bu ilgiyi haberlere ve haber programlarına taşımak rayting açısından televizyonlarca uygulanan doÄŸru bir yaklaşım olabilir. ÖrneÄŸin Taner Ay (1994) bu konuda ÅŸunları ifade etmektedir: "Kapitalizmin içine düştüğü bir iflas çukuru olan bu sessiz çoÄŸunlukla (yeni kitleyle), sadece ÅŸiddet aracılığıyla iliÅŸki kurulabilmektedir. Bunun için televizyonların haber programlarına bakmak yeterlidir.

Televizyon, insanları nefret, kin ve hırsla doldurmaktadır. Haberler, reality showlar, filmler, diziler, hatta çizgi filmler yaşamın en büyük gerçeğini, ölümü, insanlara pazarlamaktadır. Haber adı altında, habercilik adı altında şiddet canlandırılarak satılmaktadır. Oğlu ölümle pençeleşen babanın yüzündeki anlamı yüreğimizde duymaya, 13 yaşındaki kızı tecavüze uğrayan kadının utancını yorumlamaya olanak bulamaz durumdayız. Bu acı, hüzün, duygu yüklü haberlerin hemen arkasından gelen, yaşamın gülünç anlarına doyasıya gülemediğimiz gibi. Televizyonun hızına duygularımız yetişemez olmuş. Her akşam ekran karşısında izlediğimiz, yaşamın küçük kutuya yansıtılmış acı gerçeği. Farkına varmadan izliyor, düşünmeden algılıyoruz.

Haberciliğin kamusal önemi, duygusal eğlenceliklerin ön plana çıkarılmasıyla yok edilme sürecindedir.

Haber izlencesi olan reality showlar; gerçeÄŸi canlandırarak ‘gerçek haberciliÄŸi` yaptıkları savında olup da yaÅŸananları; ürkütücü, dehÅŸet verici, kan ve gözyaşı dolu kurgusal dramatize yöntemi ile seyirciye sunan, bu yolla seyirciyi etkileyip izleyici kitlesine dolayısıyla reklam gelirlerini arttırma kaygısının ötesine geçmeyen bu programlar, duygu pazarlamanın vahÅŸet aÅŸamasıdır. Bu programlar kamusal vicdan ve duygu sömürüsünü ilke edinmiÅŸ durumdadır.

Comstock (1981) kitle iletiÅŸimine iliÅŸkin yazılara bakıldığında gerek yazılı basın gerek televizyon gerek filmlerde gösterilen ÅŸiddete dayalı öykülerin, ÅŸu ÅŸekilde yaklaşımlarla saldırganlığı dürtüleyebileceÄŸini ortaya koymaktadır. Åžiddet ne zaman ki ödüllendirilir, çekici gösterilir gerçek olur ve haklı kılınırsa; ne zaman ki ÅŸiddet yaratan, bu davranışından ötürü eleÅŸtirilmezse, kurbanını incitmeyi ya da aÅŸağılamayı eÄŸilim ÅŸeklinde gösterirse, basılı ya da görsel-iÅŸitsel iletiÅŸim araçları o zaman daha fazla etkili olmaktadır. Bir programın seyredilebilir olması için en ucuz yol bilindiÄŸi gibi ÅŸiddet ve cinselliÄŸi kullanmaktır. Televizyonlarımızda "Huysuz Show´ gibi eÄŸlence programları, "Söz Fato´da, "AteÅŸ Hattı´ gibi haber programlarında, "Televole´ gibi spor magazinler ve "Çok Özel´ gibi sosyete programlarında ve bunlara benzer yapımlarda gerek görüntülerle gerekse sözel olarak kastedilen pornografiye bolca yer verildiÄŸine ÅŸahit oluyoruz. "Sıcağı Sıcağına´da ve haber bültenlerinde insanların ızdırapları, acıları, yaÅŸadıkları felaketler, ölüm anları ve benzeri durumlar duygu sömürüsüne yol açacak, korku yaratacak veya izleyicileri dehÅŸete düşürecek biçimde verilmektedir.

Çocuk ve Televizyon

Şiddet kutuları, en yıkıcı etkisini, etkiye en fazla açık durumdaki çocuklar ve gençler üzerinde gösteriyor. Şiddet onların davranışlarına, sözlerine, oyunlarına yansıyor. Çocukların 3-4 yaşından başlayarak 12-13 yaşına kadar günde ortalama 1-2 saat çizgi film izledikleri, ayrıca çocukların ve gençlerin erişkinler için hazırlanan televizyon programlarını da seyrettikleri düşünüldüğünde, yoğun şiddet bombardımanı altında kaldıkları görülür. Yapılan araştırmalar sonucunda da çocuğun saldırgan davranışları taklit ettiği belirlenmiştir. (Akarcalı, 1996)

Çocuk zihinsel süreçlerindeki özelliklerinden dolayı izlediklerini yetişkinler gibi algılayamamakta ve yetişkinlerden farklı bir biçimde etkilenmektedir. Televizyon kullanım nedenlerine bakıldığında da çocuklar ile yetişkinler arasında farklılıklar görülmektedir. Yetişkinlerin çoğu televizyonu eğlenmek amacıyla izlerken, çocuklar ise eğlendirici buldukları televizyonu dünyayı tanımak ve anlamak için izlemektedirler. Çocuklar kurmaca ve gerçek arasındaki farkı çoğu kez yetişkinler kadar kolay bir biçimde algılayamamaktadırlar. Birçok açıdan çocuklar televizyon karşısında yetişkinlere oranla daha korunmasız durumdadırlar. Olaya bu açıdan bakıldığında zararlı çıkanlar çocuklar gibi görülmektedir. Çocuklar toplumda kendi yerlerini öğrenmek amacıyla içinde yaşadıkları toplumu gözlemlemektedirler. Çocuklar bu gözleme eylemini gerçekleştirirken yetişkinlerden yeterince yardım almamakta bunun yerine televizyona yönelmektedirler. Ancak bu yönelme televizyonun çocuk davranışları üzerinde doğrudan etkili olduğunu göstermez. (Çaplı 1996)

Televizyonun şiddet eylemini dolaysız gösterme imkanı nedeniyle ABD`de 1950`lerden itibaren başlayan televizyondaki şiddet gösterimine ilişkin yapılan araştırmalarda ele alınan soru medyadaki şiddet ile toplumdaki saldırgan davranışlar arasında nedensel bir ilişki olup-olmadığıdır. Bu araştırmalar iki yönlü gelişmiştir: İlki televizyonda şiddet içeren sahnelerin miktarı ve sıklığının saptanması amacıyla yapılan içerik çözümlemeleri, ikincisi de televizyondaki şiddetin çeşitli toplum kesimleri (özellikle yaş ön planda tutularak) üzerindeki davranışsal etkisi.

J.L Singer ile D.S. Singer etki ile ilgili İngiltere`de yaptıkları bir araştırmada (1980) yatılı okulda kalan 13-16 yaş grubu çocuklar ikiye ayrılmış. Bir gruba 15 gün süreyle yalnızca komik ve sosyal programlar izlettirilmiş. İkinci gruba ise bu şiddet içeren filmler, programlar gösterilmiş. Yapılan testler sonucunda birinci grupta hoşgörü, tartışma, iletişim ve gülme düzeyi; ikinci grupta ise sözel ve fiziksel saldırganlık düzeyinin yüksek olduğu saptanmıştır.

Eron ve Heusmann`ın ABD, Finlandiya ve Polonya`da çocuklar üzerinde yaptığı karşılaştırmalı araştırmada ise (1982) yine çocukların davranışları ile televizyondaki şiddet arasında olumlu bir ilişki görülüyor. Ama bu araştırmada ilginç olan, saldırgan davranışların sadece erkek çocuklar için değil,kız çocuklar için de geçerli olduğudur. Yine buradaki önemli bir değişken televizyon izleme sıklığıdır.

Günlük hayatta görülen olaylar, araştırma sonuçlarını doğrular biçimindedir: (Turan 1996)

İngiltere`de iki buçuk yaşındaki James Bulger`i 11 yaşındaki iki çocuğun şiddet filmlerinin etkisinde kalarak öldürdüğü ortaya çıktı.

Bir süre önce Norveç`te 5 yaşındaki bir kız çocuğu öldürüldü. Çocuğun televizyondan etkilenen 6 yaşlarındaki arkadaşları tarafından taşlandığı, dövüldüğü ve kar üzerinde ölüme terk edildiği anlaşıldı.

Türkiye`de de benzer olaylar vardır:

• Inferno adlı korku filmini seyreden bir genç kız intihar etti.
• Ãœsküdar`da televizyondan etkilenen 8 yaşındaki bir ilkokul öğrencisi kendini kravatla gardroba astı.
• Ailesiyle Fransa`da yaÅŸayan 9 yaşındaki Volkan da bir Türk televizyonundan etkilenerek intiharı seçti.

Ancak etki yalnız ölümlere neden olmakla kalmıyor; şiddet uygulayıcısı fakat kahraman olan karakteri özellikle çocukların ve gençlerin örnek aldığı ve bu nedenle toplumda şiddetin yayıldığı biliniyor. Bu tip programlar suçun nasıl işleneceğinin tekniğini de öğretiyor ve yayıyor. Bazı hukukçulara göre 5 yaşındaki bir çocuk her gün programları seyrederek 15 yaşına geldiğinde 18000 cinsel taciz, saldırı, kavga ve işkence yolu öğrenmiş oluyor. (Turan ,1996)

Davranış Bilimleri Enstitüsü klinik psikologu Åženiz Pamuk`un açıklamasında "Çocukların ve gençlerin bu programların etkisi altında ÅŸiddeti bir problemi çözme aracı´ olarak gördüklerine ve gittikçe daha normal karşılamaya baÅŸladıklarına iÅŸaret eder. (Turan, 1996)

Çocuk güce özendiÄŸi, kuvvet aradığı için yapımcı onun bu ihtiyacından yola çıkarak güçlü saldırgan problemlerine kaba kuvvetle çözen sempatik, sihirli ve tükenmez güçleriyle her ÅŸeyin üstesinden gelen medya kahramanlarını yaratmaktadır. Bu kahramanların kötülükle savaşıyor olması ile sadece saldırgan davranışı rasyonalize etmek, haklı hale getirmek için bir bahanedir. Önemi olan güçlü, silahlı olmaları ve problemleri ÅŸiddet yoluyla çözmeleridir. Bu tarz mesajların sıklığı, kahramanların sevimlilikleri ile birleÅŸince bir de iyi kalpli oldukları vurgulanınca çocuÄŸun bunlara öykünmemesi için bir sebep yoktur. (Çetin, 1999) Erkek çocuklara yönelik bu filmlerde bu tür kahramanların kullandığı araç ve gereçlerin ağır metallerle donanımlı silahlar olduÄŸu dikkat çekmektedir. Kız çocuklarına yönelik filmlerde de moda, pop, müzik ve gösteriÅŸin ön plana çıkarıldığı görülmektedir. Ancak kızların da ‘güç`lü olabilecekleri imgesinin iÅŸlendiÄŸi bazı çizgi filmler de mevcuttur. Bunlardan biri de "She Ra´dır. She Ra He-Man`nın bir bakıma ‘kız` versiyonudur.

Çizgi filmleri neden bu kadar izlendiği konusunda Katherine Wolf ve Majorie Fiske`nin düşünceleri şöyledir: Normal bir çocuk genelde egosunu güçlendirme aracı olarak çizgi hikayelerini okur,filmleri seyreder. Çocuk çizgi kahramanlarda ego deneyimini bir takım yansımalarla genişletmeye çalışır. Daha sonra maceracılık aşamasında yenilemeyen bir kahramanda egosunu tatmin eder. Son olarak kendi ayakları üzerinde durur ve hayatın kendisi demek olan gerçek maceranın hakiki çizgi kahramanlarını benimser. Yetişkinler de çizgi kahramanları aynen çocuklar gibi tutku ile seyretmelerindeki tek neden, onları bir rahatlatma ve gevşeme aracı olarak kullanmalarıdır. (Turan, 1996)

Sağlıklı ruhsal yapıya sahip çocuklar için, çizgi filmler egolarını güçlendirme ve eğlenme aracıdır. Bazı çocuklar ise hayatın gerçekleri için kendilerini güçlendirme isteği duymazlar. Herhangi bir sorumluluk üstlenmeye hem yeteneksiz hem de isteksizdirler. Onlar için çizgi kahramanlar bir kaçış mekanıdır. Pek çok içinden çıkılmaz sorunu çözmek amacıyla güçlerini kullanan çizgi kahramanlar,çocukların günlük hayatlarında endişeye kapılmadan problemlerin üstesinden gelmelerine yardım ederler.

Çizgi kahramanlar öylesine bizlerle iç içedirler ki. ÖrneÄŸin Süperman`in öldürüleceÄŸiyle ilgili haberler üzerine ABD halkı büyük panik yaÅŸamıştı. 1979 yılından bu yana her yıl "Superman´ günlerinin düzenlendiÄŸi çizgi kahramanın doÄŸduÄŸu kent yasa bürünmektedir. Yapmcı De Comics ÅŸirketinin "Süperman öldürülecek´ kararına karşı çıkan halk "Biz onu hep canlı ve güçlü görmek istiyoruz´ demiÅŸlerdi.

Bu çizgi kahramanlarının yaşanılan gerçekle ilgisi yok. Çizilen mekanlar ve tipler gerçekliğin algılanmasını değil, yaşanan zamandan kaçışı sağlıyor. Bununla beraber televizyon insanları, özellikle de çocukları kendine bağlamaktadır.
Yapılan araÅŸtırmalar televizyon sektöründeki geniÅŸlemenin ya da büyümenin sonucunda çocuklara yönelik yayınların da süre olarak arttığını göstermektedir. Ancak bu yayınlara ne kadar ‘çocuk programı` denilebileceÄŸi şüphelidir. Kanalların çocuk programı olarak gösterdikleri Sabrina, Çılgın BediÅŸ`in tekrarı gibi programların çocuklara yönelik olup olmadığı da tartışma konusudur.

Televizyonlarda sadece çocuk programlarının içerik ve süreleri arttırılmakla kalmamış ayrıca geçtiÄŸimiz son on yıl içinde dünyanın tüm sanayi ülkelerinde baÅŸlı başına televizyon çocuk kanalları da oluÅŸturulmuÅŸtur. Ä°lk olarak Amerika`da Nicklodeon, Turner Cartoon Network Disney Channel ve Fox Kids çocuk televizyonu tematik kanalları hizmete girmiÅŸtir. Ä°ngiltere`de halen beÅŸ çocuk kanalı , Fransa`da ‘Canal J` yayınlarını sürdürmektedir.

Nicklodeon adlı kablolu televizyonu 1979 yılında reklam almayan bir televizyon olarak Amerika`da yayınlarına başlamıştır. 1984`te reklam almaya başlayarak, en büyük çocuk televizyonu olacak şekilde kendini geliştirmiştir. 1996`da ekonomik yönden en başarılı Fox Childrens Network`un yerini alarak çocuk televizyonları arasında birinci sıraya yükselmiştir. Bu televizyon 1980`lerin sonuna doğru çocukların Cumartesi günlerinin aynı çizgi filmler üzerine azalan ilgilerini, oyuncak ve çizgi film figürleri pazarlayarak kazanmıştır. (Ulus, 1998)

Ãœlkemizdeki gazeteler de promosyon çeÅŸitlerine kız çocukları için "barbie bebek´ ,erkek çocuklar için de "power rangers´ kartonlarını ilave ederek, televizyonu çocukları bu ÅŸekildeki kullanımına ortak olmuÅŸlardır. BaÅŸlangıcından bu yana kapitalizmin çocuÄŸu olan gazetelerden sonra, daha fazla izleyici kazanarak kar etmeyi amaçlayan ticari televizyonların da yayınlarını bu sisteme en uygun biçimde düzenledikleri ortadadır. Böylece toplumun ve özellikle çocukların yayarı gözardı edilerek, bir kitle iletiÅŸim aracının vazgeçilmez görevi olması gereken "toplumun ileriye götürülmesi´ hedefinden uzaklaşılmıştır.

Oysa ki medyanın toplumun olumsuz yönde etkilenmesini önleme görevini üstlenmesi gerekmektedir. Yayınlarda, ilgi çeken kişi veya karakterler çocuk ve genç izleyicileri özendirerek onların duygusal, ahlaki ve sosyal gelişmelerini olumsuz yönde etkileyebilecek biçimde gösterilmemeli, çocukların fiziksel, duygusal veya istismarını ya da çocuk emeğinin sömürüsünü özendirecek yayınlar yapılmamalıdır. (Yayıncıların Sorumlulukları Md.12)

Toplumun çeşitli kesitlerinde yaşanan, her derecedeki şiddeti kamuoyuna yansıtıp yansıtmama tercihi, tüm medyayı görevini yapıp yapmama tartışmasına götürmektedir. Acaba, şiddet unsuru taşıyan her olayı kamuoyuna yansıtmak, gazetecinin görevi midir?

Medyanın en önemli işlevi, bilgilendirmeyle birlikte kamuoyu oluşturma ve eğitmektir. Şiddetle eğitilen insanlarla şiddete yöneleceklerdir.

"Medyanın ana görevi haber vermek-bilgilendirmek olduÄŸuna göre, eÄŸer olayda ÅŸiddet varsa,bunu kamuoyuna yansıtmak da medyanın görevleri arasındadır´ diyenler olabilir. Medyanın haber olarak vermesi de doÄŸaldır ama, haberin veriliÅŸ biçimine dikkat ederek. Ä°nsanların etkilenip yönlenebileceÄŸi konularda, yumuÅŸatarak. Gazetelerde belgesel özelliÄŸi nedeniyle verilebilecek görüntüleri televizyonda sık sık tekrarlamak suretiyle insanların beyinlerine kazımadan. Okuyucu ve izleyicileri olaylarla özdeÅŸ hale getirmeden. Örnek olarak Ä°stanbul`da BoÄŸaz Köprüsünden intihar olaylarını hatırlarsak, medyanın bu olaylara geniÅŸ yer vermesi sonucu buradan intihar olaylarının sonu alınabiliyor mu? Prof. Dr. Özcan Köknel`in tespitine göre: Medya intihar olaylarında ‘model` oluÅŸturuyor. Köknel Televizyonda geçtiÄŸimiz yıllarda yüksek bir binanın çatısından atlayan kızın hikayesini anlatan "Saat Sabahın 9`u´ adlı diziden sonra iki ay içinde toplumda aynı biçimde 22 intihar olayının yaÅŸandığını ifade ediyor. Yasalara göre (Yayıncının sorumlulukları madde 11) böyle bir olay medyada yer alırken abartıdan, özendirici ifadelerden kaçınılmalı, insanları intahara yönlendirici ya da intihar giriÅŸiminde bulunmaya teÅŸvik edici unsurlara yer verilmemelidir. Etik açısından da medyanın yapması gereken budur. Medya ÅŸiddeti bir arzu nesnesi haline getirmemelidir. Hele çizgi filmlerle çocuklara ÅŸiddet öğretisi, medyanın ne görevidir, ne de sorumluluÄŸuyla baÄŸdaşır. (Özal, 1996)

Şiddet kitle iletişim araçları, özellikle sinema, ağırlıklı olarak da televizyonlar tarafından taşınıyor ve bu araçlar tarafından çoğaltılarak ve yayılarak yüz milyonlarca beyinde yer alıyor. O zaman televizyonlarda şiddetin sunulmasına bir sansür getirmek gerekir mi?

Endüstrileşmiş batı ülkeleri bu yola gitmemiştir. Çünkü şiddetin sunulmasını ifade özgürlüğü içinde görüp neden böyle bir yasaklama yapılmaması gerektiğini, bu temele dayanıp açıklamıştır. Ancak şiddetin televizyonlarda sunumu toplumsal ve kişisel sağlığın korunması başlığı altında değerlendirmişlerdir. Böylece genel ifade özgürlüğü ile kişisel özgürlük alanının korunması ve toplumsal dengeler arasında bir paralellik sağlamışlardır. Sorumluluk sahibi televizyonlar şiddetin Amerika`daki tırmanışından rahatsız olarak, televizyonların hızlandırıcı rolünü kabul etmişler ve bir özdenetim anlayışını getirmişlerdir. Şiddet içeren filmlerin belli saatlerden sonra yayınlanması, izleyicilerin önceden uyarılması gibi bir takım ilkeleri uygulamaya sokmuşlardır. Ancak izleyicisi az olan, az reklam alan küçük istasyonlar bu kararlara uymadıkları gibi sorumluluk sahibi istasyonların geri çekildiği saatlerde şiddet dozu yüksek filmleri yayına vermeye devam etmişlerdir. Böylece kaybettikleri izleyicileri geri alma konusunda şiddet içeren filmleri ve programları kurtarıcı olarak görme politikalarını sürdürmüşlerdir.

Amerika`da ayrıca 1990 yılında Çocuk Televizyonu Yasası yürürlüğe sokulmuştur.

Çocuk ve televizyon konusunda bir ÅŸeyler yapılması gerektiÄŸini hisseden farklı ülkelerin duyarlı yayıncıları ve televizyon programcıları 1995 yılının mart ayında Avustralya`da bir araya gelerek bu konuyu enine boyuna tartışmışlardır. 36 ülkeden 65 kurumu temsilen 400`e yakın televizyoncu dünyada ilk kez özel olarak bu konuyu görüşmek üzere toplanmışlardır. Toplantı sonunda ortak olarak hazırlanan ve yayıncıların gönüllü olarak uygulamalarının beklendiÄŸi bir bildiri yayınlanmıştır. Burada gönüllü tanımı önem kazanmaktadır. Bundan önce yasal düzenlemeler halinde bazı kuralların uygulanması zorunlu kılınmaktaydı. Böylesi bir durumda ise yayıncıların genellikle kurallara uymak yerine kendilerini güç durumda bırakmayacak ara yolları seçtikleri gözlenmekteydi. Avustralya`da kaleme alınan bildiride ise altı çizilen nokta yayıncıların yaptırımlar ile zorlanması yerine yayın ilkelerine uymayan yayıncıların toplum önünde mahcup duruma düşmelerinin daha etkili olacağıdır. Özellikle de Avrupa`daki yayıncılık alanında faaliyet gösteren düzenleyici kurulların her zaman için "polislik´ yapamayacaklarının anlaşılması ve asıl konunun toplumsal sorumlulukları olduÄŸunun vurgulanmasıdır.

Fransa`da çocukların ve gençlerin duyarlılığını zedeleyebilecek yayınları düzenlemeye ilişkin sınıflandırma sistemi Görsel-İşitsel Üst Kurulu`nun (CSA) denetiminde hertz dalgalarıyla yayın yapan ulusal televizyonlarca birlikte kabul edilerek, 18 Kasım 1996`dan itibaren yürürlüğe girmiştir. Bu sistemde; şiddet ve erotizm içerikli filmler, televizyon filmleri, diziler, çizgi filmler ve diğer dökümanterler beş kategori içinde sınıflandırılmışlardır. (Öksüz, 2000)

Bizde de 13 Nisan 1994 gün ve 3984 sayılı "Radyo ve Televizyonların KuruluÅŸ ve Yayınları Hakkında Kanun´ radyo ve televizyon alanına doyurucu bir düzenleme getirmese bile, Türkiye` deki Kitle Ä°letiÅŸim Araçlarındaki Åžiddeti ilk kez önlemeye yönelik çaba olarak kabul edilebilir. Söz konusu yasanın "yayın ilkelerini´belirleyen 4.maddesinin g bendinde şöyle ifade yer alıyor: "Toplumu ÅŸiddet, terör ve etnik ayrımcılığa sevkeden ve toplumda nefret duyguları oluÅŸturacak yayınlara imkan verilmemesi ilkesi...´

RTÜK yönetmeliğinin 7.maddesinde "Yayınlarda insanların ıstırapları, acılar,yaşadıkları felaketler,ölüm anları ve benzeri durumlar duygu sömürüsüne yol açacak, korku yaratacak veya izleyicileri dehşete düşürecek biçimde verilemeyeceği hükmü yer alır.
Ancak "sıcağı sıcağına programlarda canlandırma adı altında ballandıra ballandıra insanların nasıl kesildiklerini, nasıl tecavüze uÄŸradıklarını tarif eden, gösteren yapımcılara "yayınlarda, suç ve toplumsal kurallara aykırı davranışlar, insanları bu tür fiil ve davranışlara özendirici, suç tekniklerini öğretici biçimde verilemez.´ hükmünü taşıyan 14.madde ile çeliÅŸir. (Karaca,1996)

Bu konuda, bir izleyici olarak şahit olduğumuz birkaç örneğe bakacak olursak:

Bir kanalın ana haber bülteninde iki gece üst üste, mahalle arkadaÅŸları tarafından yok yere, sadece zevk için kıyasıya dövülen ve iÅŸkence edilen bir çocukla ve onu döven diÄŸer çocuklarla yapılan röportaj, ekranı "x´in dramı baÅŸlığı ile ve dramatik tanıtın seslendirmesi ile getirildi, toplumdaki ÅŸiddet olgusuna "parmak basıldı´.

Bir başka kanalda; mafya hesaplaşmalarında ölen insanların hanımlarının intikam yeminlerini, katledilen insanın görüntüsünü almak için cesedin üzerindeki örtüyü kaldıran sunucuları hepimiz izledik...

İnsanların, televizyona çıkmak için her akşam Boğaz Köprüsüne intihar gösterisi yapmaya koştuğunu görüyoruz.

Bu tür örneklerden yüzlercesi verilebilir. Oysa ki yayın sorumluluklarının 11. Maddesine göre (Aziz, 1995) şiddet unsuru ağırlıklı dramatik yapımlar çocuk ve gençlerin olumsuz etkilenmemeleri için, önceden uygun uyarılarda bulunulması kaydıyla, ancak saat 23.00 ile 05.00 arasında yayınlanabilir. Bu tür programların tanıtım duyurularında şiddet içeren bölümler kullanılamaz. Buna rağmen şiddet içeren yapımların gösteriminde RTÜK tarafından öngörülen saatlere uyulmaması bir yana bu filmlerle ilgili hiçbir ön uyarı yapılmamakta, çocukların izlediği çizgi filmlerin içine dahi bu filmlerin reklamı teklifsizce sokulmaktadır.

Çocukların ticari bakımdan büyük bir potansiyel güç oldukları kanallar tarafından farkına varılmıştır. Televizyonun pazarlama gücünü keşfetmesinin hemen ardından çocuk programları da pazarlama stratejileri içindeki asıl değerine kavuşmuş, program yapımcıları her gün yayıncılık ilkelerini çiğneyerek, öncelikle oyuncaklar, kornflaks çeşitleri, şekerli gıda maddeleri ve içecekler, hazır yiyeceklerden oluşan tüketim mallarını çocuklara satmayı hedeflemişlerdir. Bunların yanı sıra çizgi film ve reklamlarla satışı önceden planlanmış oyuncak figürler ve ürünler ticari televizyonlar tarafından çocuklara pazarlanmıştır. He-man, Ninja Turtles, G.I.Joe, Power Rangers şimdi de Pokemon gibi çizgi filmler bunlara örnektir. Bu çizgi filmlere ait çeşitli oyuncakları piyasaya süren televizyon şirketleri korkunç karlar elde etmişlerdir.

Son dönemlerin en çok izlenen çizgi filmi "Pokemon´ Türkiye`ye peÅŸinde birçok tartışmayla birlikte geldi. Sicili çok temiz olmayan bu çizgi film birçok ülkede olduÄŸu gibi Türkiye`de de aynı tepkileri gördü. Ãœlkemizde diÄŸer ülkelere göre biraz daha abartılan bu hadise yine diÄŸer ülkelerde eÅŸine az rastlanır iki olayla doruÄŸa çıktı. Ä°ki çocuk kendini Pokemon`la özdeÅŸleÅŸtirerek 5. ve 7. kattan attılar. Olay tam çizgi filmlerde olduÄŸu gibi geliÅŸti çünkü iki çocuk da ölmediler. Olaylardan biri 20 Ekim 2000 tarihli Radikal Gazetesinde ÅŸu ÅŸekilde yer almıştır:

Haberin baÅŸlığı "Pokemon Gibi Atladı´ Tüm dünya çocuklarının bir numaralı çizgi filmi Pokemon Mersin`de faciaya neden oluyordu. Mezitli Beldesinde yaÅŸayan AğırbaÅŸ Ailesinin 4 yaşındaki oÄŸlu Ferhat Pokemon çizgi filmindeki kahramanlara özenerek uçmayı denedi. OturduÄŸu apartmanın 7. Katından atlayan Ferhat`ın yalnızca sol ayağı kırıldı. Ferhat "Neden düştün?´ diye soran doktora "Pokemon`u izledim, Pokemon gibi uçtum.´ dedi.

Bu tür olaylara neden olan "Pokemon´ 1989`da Japonya`da ortaya çıkmış ve 1996`dan sonra hızla tüm dünyaya yayılmıştır.

Pokemon Nedir?

Pokemon Japon yapımı bir çizgi filmdir. Japon çizgi film enstitüsü günümüzde muazzam kaynaklara sahiptir. Temeli 1950lere kadar uzanır. Bu endüstrinin amacı ilk zamanlarda en az para ile ekranı en uzun süre işgal etmek olmuştur. İlk yıllarda bir elin parmaklarını geçmeyecek sayıda çizgi film şirketi ucuz iş gücüyle rekabet edebilir fiyatlarla ekranda yer almaya çalışmıştır. Becerikli bir pazarlama stratejisiyle ABD piyasasına benzer bir model oluşturularak; çizgi film, reklam, her türlü oyuncak ve çizgi romanların satışı bir bütün olarak ele alınmıştır. Pokemon`da da yapılan pazar stratejisi bu doğrultudadır. Önce çizgi film ekranlarda çocukların sevgisini kazanıyor, sonra reklamlar ve çizgi filmin popüler karakterlerinin oyuncaklarıyla çizgi filmin talep potansiyeli yaratılıyor. Başarılı çizgi filmlerin video kasetler halinde satılması bu pazarda bir patlamaya yol açmıştır.

Pokemon dünyasında her yaratığın özel güçleri ve belli elementlere bağlı yetenekleri var. Kendi aralarında savaşan çeşitli yaratıklara verilen ad olan Pokemon`un uçarak savaşanları çocukların daha çok ilgisini çekmektedir. Gösterildiği ülkelerde çocuklar tarafından hemen sahiplenilen bu çizgi film kahramanlarını tanımaya çalıştık. Ortaya çıkan manzara Pokemon`un büyük bir sektör olduğu, internet siteleri (5000 tane olduğu söylenmektedir), dergiler,sınırsız oyuncak ve gıda maddeleriyle her geçen gün birçok çocuğu etkisi altına aldığıdır. 150 değişik türü olan Pokemon kart oyununda kendine has kuralları olan ve iyi bir strateji uygulanması gereken bir oyun. Kart oyununda hedef Pokemon`u yakaladıktan sonra bakıp büyütüp eğitimci haline getirmektir.
Pokemon sektörünü oluşturan ve Pokemonları tüm dünyada şu anki konumuna getiren ekip üç kişiden oluşuyor. Tsunekan Ishıara çizgi filmin ve sinema filminin yapımcısı, Masakazu Kuluo ve Nintendo Firmasının reklam müdürü Takashi Kawagushi. Bu üç kişi Pokemon için on milyar dolarlık bir sektör ortaya çıkarıyorlar. Yalnızca Amerika`da geçtiğimiz yıl Pokemon endüstrisinin mali boyutu 2.3 milyar dolar civarında gerçekleşmiştir.

Bu oyun Türkiye`de ağırlıklı olarak Mart 2000`den bu yana vitrinlerde yer alıyor ve 3-20 milyon TL arasında fiyatları bulunuyor. Bu oyunun çok satılması nedeniyle oyuncakçı esnafı durgunlaşan Türkiye ekonomisine rağmen yüksek ciroları yakalıyor. Bu oyun daha çok Marmara, Ege, Akdeniz ve Karadeniz Bölgelerinde yaygınlaşmış, hatta salgın boyutuna gelmiş durumda.

Peki Pokemon`dan önce bu tip çizgi filmler oyunlar yok muydu? Psikologlar ve uzmanlar, "Pokemon salgınından önce de buna benzer olumsuz oyunlar ve filmler olduğunu belirtiyorlar. He-man, Ninja Kaplumbağalar, Voltran, Ay Savaşçısı gibi şiddet ve olağanüstülük içeren birçok çizgi filmin dönem dönem çocuklar arasında popüler olduğunu, farklı kültürlerin üretimi olan bu faaliyetlerin olumsuz duygular, hırs, rekabet, doğaüstülük kazandırdığı gibi bu çocukların kültürel eğitimine de olumsuz etkileri olduğunu Pokemon çılgınlığının da bir müddet sonra diğerleri gibi sönüp gideceğini belirtiyorlar. Ancak geride bırakacakları olumsuzlukların nasıl olacağı ve nasıl telafi edileceği konusunda pek bir bilgi yok ve asıl sorun burada yatıyor.

Çocukların vazgeçemediği Pokemonlar büyüklerin dünyasına da yavaş yavaş sızmaya başlıyor. Sinemalarda gösterilen Pokemon filmi çıkışında birçok orta yaşlı ya da yetişkinlere rastlanmaktadır. Bu yetişkinler Pokemon seyretmekten zevk aldıklarını, hatta zaman zaman küçük kardeşlerinin ya da çocuklarının Pokemon oyuncakları ile oynadıklarını belirtmişlerdir.

Åžentepe Mevlana Ä°lköğretim Okulunun müdürü Ekrem GündoÄŸdu ile Pokemonun zararları konusunda görüştük. Bize Pokemon`un özellikle birinci ve ikinci sınıfları çok fazla etkilediÄŸini, tenefüste çocukların Pokemon tasolarıyla oynadıklarını, bunu veli toplantısında dile getirdiklerini söyledi. Pokemon tasolarının kumar alışkanlığı yarattığını belirterek; Pokemon ürünlerinin zararlı olduÄŸunu ve öğrenciler tarafından okula getirilmemesi gerektiÄŸini vurguladı. GündoÄŸdu " Çocuklar bu oyunun kahramanlarını konuÅŸuyor, uçmaktan, yenmekten söz ediyor. Oyunun taso ve kartlarına sahip olma hırsıyla para harcıyor ve arkadaÅŸlarını yenmeye çalışıyor. Öğrencilerimizin daha az hoÅŸgörülü, daha tahammülsüz ve doyumsuz olduÄŸunu görüyoruz. Tabi bu da derslerine yansıyor.´ dedi.

Pokemon`u bir tehlike olarak gören aileler psikologlar ve sivil toplum örgütleri ve sağlık bakanlığı Pokemon fırtınasını bir tehlike olarak değerlendirerek karşı önlem almaya çalışıyorlar.

Devlet Hastanesi psikiyatri doktorlarından Bünyamin Gümüş de Pokemon tehlikesine dikkat çekerek "Pokemon çılgınlığı tüm dünyada olduÄŸu gibi ülkemizde salgın halinde. Filmin ÅŸiddet içermesi çocukları olumsuz yönde etkiliyor. Pokemon hareketini çocuk kendisine model olarak seçebilir, aynı hareketi yapabilir´ diye konuÅŸtu.

Psikiyatrist Doç. Dr. Nesrin Dilbaz`la bu konuda bir görüşme yaptık. Kendisine şimdiye kadar televizyondan etkilendiğini düşünerek çocuğunu getiren ailelerin olup olmadığını sorduk. Bize; bu tür vakalarla karşılaştığını söyledi. Bunlardan birinde; aile çocuğunu televizyon karşısından kaldırmakta zorlanıyor, yasak getirmek istediğinde ise çocuk aileye tepki veriyor. Ya bir şeyleri kırıyor, ya odasını dağıtıyor ya da oyuncaklarını parçalıyor. Aile yasak getirme nedeni olarak hem çocuğun sağlığını hem de televizyonda gördüğü şiddeti uygulamasından dolayı giderek uyumsuz bir çocuk haline gelmesini gösteriyor.

Dilbaz` çizgi filmlerde gösterilen ÅŸiddet hakkında ne düşünüyorsunuz diye sorduÄŸumuzda "Çocuklar yetiÅŸirken bir ÅŸartlanma süreci yaÅŸarlar. Bu süreçte çizgi filmlerin etkisi de önemlidir. Çizgi filmler doÄŸruyu, yanlışı, güzeli, çirkini öğrenme yaşındaki çocuk için örnek alınan eÄŸitici konumundadır. Okul öncesindeki çocuklarda özdeÅŸleÅŸme-benzemeye çalışma duygusu vardır. Bu nedenle çizgi filmlerdeki karakterler gibi davranmaya, onların hayatlarını bilmeden de olsa yaÅŸamaya çalışırlar.´ Ayrıca Dilbaz, Pokemon gibi çizgi filmlerin ve oyunların çocuÄŸu kazanma hırsı ile salgınlaÅŸtırdığına dikkat çekiyor.

Dilbaz; neler yapılması gerektiğine de değinmiştir. Ona göre; çocuklara özel programlar hazırlanmalıdır. Çocuk kitaplarında olduğu gibi televizyon programlarında da farklı yaşlara farklı uygulamalar yapılmalıdır. Küçük çocuklar korkutucu olaylar karşısında çok fazla korkabilirler. Çünkü olayları gerçekçi kıyaslamalar yapabilecek kapasiteye sahip değiller. Aileler çocuklarıyla birlikte programları izlemeli ve yorum yapmalıdırlar.

Çocuk ve televizyon ilişkisinde en önemli konuma sahip anne ve babanın sorumlulukları vardır. Çaplı`ya göre (1996) kimi anne babalar çocuklarının televizyon izleme sürelerini kısıtlamak gibi bir yöntem uygulamaktadırlar. Kimileri ise çocuklarıyla birlikte televizyon izleyerek onlara izledikleri hakkında yorumlar yapmaktadırlar. Anne ve babalarından bu yönde yardım alan çocukların televizyon izlerken daha eleştirel oldukları saptanmıştır. Çocukları bu kadar televizyon izledikleri için suçlamak yanlıştır.
Anne ve babaların dışında televizyondaki şiddetin denetlenmesi ve bu şiddete karşı çocukların korunmasına ilişkin yönetim (yasa koyucular ve siyasi karar alıcılar) ve televizyon endüstrisine de (yapımcılar , yayıncılar ve reklam verenler) görevler düşmektedir. RTÜK de elindeki yetkileri televizyon ve şiddeti dizginlemek, frenlemek konusunda toplum yararına kullanabilir.

4 Eylül 2000 tarihli Radikal gazetesinin haberinde baÅŸlık "Aileler Televizyonda Åžiddet Ä°stemiyor´ ÅŸeklinde yayınlanmıştır. 178 Alo RTÃœK hattını arayan aileler çocukların çizgi filmlerde gördükleri ÅŸiddet sahnelerini taklit etmelerinden dolayı ÅŸikayetçi oldular.
RTÜK İletişim Dergisi kasım-aralık 2000 sayı 20`ye göre Pokemon en fazla şikayet alan çizgi filmdir. Çizgi filmler konusunda yapılan 189 başvurudan 15`i beğeni bildirirken 174 adet başvuru muhtelif konulardaki şikayetlerden oluşmuştur. Ekim ve kasım döneminde çok dikkat çekici bir olay gerçekleşmiş; Pokemon adlı çizgi film tek başına 157 adet başvuru almış ve bu başvuruların 142`sinde şikayetler dile getirilmiştir. Bu dönem içerisinde çizgi filmler konusunda yapılan başvurunun %83`ü, şikayetlerin ise %82`si Pokemon adlı çizgi film hakkında olmuştur. 178 Alo RTÜK servisinin hizmete girdiği günden bu yana ilk kez bir program tek başına yer aldığı grubunda bu kadar büyük oranda şikayet almıştır. Söz konusu çizgi film ile ilgili olarak alınan şikayetlerden 101 adeti diğer başlığı altında programın yayından kaldırılması hakkında görüş bildirirken, 24`ü yayının şiddet içerdiğine ilişkindir.

Pokemon çocukları etkiliyor, izleyenleri intihara sürüklüyor, öldürüyor, süründürüyor denilirken olanlar oldu RTÜK sağlık bakanlığının yazısı üzerine Pokemon adlı çizgi filmi Türk televizyonlarında yasakladı. Ben Pokemon`um diyerek pencereden atlayan iki çocuktan sonra sağlık bakanlığı çizgi filmi mercek altına almış ve hazırladığı raporda saldırganlık ve şiddetin çizgi kahramanların doğal özelliği olarak sunulduğunu belirtmiştir.

Biz de POKEMON 2000 adlı çizgi sinemayı inceledik. Bir kopyalama sonucu oluşan pokemonun (Miutoo) dünyayı ele geçirmek amacıyla pokemon eğiticilerini bir şatoya davet etmesi üzerine olaylar başlamıştır. Miutoo gelen her pokemonun kopyasını elde etmiştir. Film boyunca gerçek ve kopya pokemonların 26 kez dövüşmelerine tanık olunmuştur. Altı kez pokemon uçurumdan yuvarlanmış bunların üçünde suya çakılmıştır. Üç kez dev bir pokemon küçük pokemonların üstüne düşmüş ancak bunların hiçbiri ölümle sonuçlanmamıştır. Şiddetin yanı sıra filmin sonunda aşırı duygusal bir sahneye yer verilmiştir.

RTÃœK raporunda bir çizgi film yayınlanmadan önce çocuk ve ergen ruh saÄŸlığı alanında çalışan uzmanlardan oluÅŸan bir komisyonca deÄŸerlendirildikten sonra gösterime girmesi uygun olur denildi. SaÄŸlık Bakanlığının daha önce yaptığı "Pokemon`u birden yasaklarsak büyük tepkiye yol açabilir. YavaÅŸ yavaÅŸ ortadan kaldıralım´ demesi fayda etmedi. ATV`nin 14 aralıktan itibaren çizgi filmi göstermesine yasak getirildi. Ve ayrıca RTÃœK tarafından ATV`ye 1 günlük kapatma cezası verildi. Bu karar 6 Aralık 2000 tarihli resmi gazetede şöyle yer almıştır:

RTÃœK 6 Aralık 2000 tarihli toplantısında 3984 sayılı Radyo ve Televizyonların KuruluÅŸ ve Yayınları Hakkında Kanunun 4. Maddesi gereÄŸince "Çocukların ve gençlerin fiziksel, zihinsel, ruhsal ve ahlaki geliÅŸimini olumsuz yönde etkileyebilecek yayın yapılmaması esasına iliÅŸkin (m) bendince aykırı olarak iyi ve kötü arasında net bir ayrım yapmadan bir an iyi olan bir kahraman bir an sonra kötü karakter olarak sunan ve bu ÅŸekilde mesaj karmaÅŸasına yol açarak özellikle okul öncesi yaÅŸ grubu çocukları için zarar verebileceÄŸi düşünülen ayrıca ÅŸiddet içeren görüntüleri gerçekten uzak bir ÅŸekilde sunarak çocukların ÅŸiddeti kabullenmelerini kolaylaÅŸtırıp çocukların ÅŸiddet olgusuna karşı duyarsızlaÅŸmasına yol açtığı tespit edilen ‘POKEMON` adlı çizgi filmini yayınlayan ATV`nin yayınının 1 gün süreyle durdurulmasına karar verilmiÅŸtir.´

Ancak çocukları olumsuz etkilediği gerekçesiyle RTÜK tarafından verilen kapatma cezası üzerine ATV`nin yayından kaldırdığı Pokemondan sonra bu kez de Kanal D`de yayınlanmaya başlayan Digimon furyası başlamıştır.

Digimon`da gerçek dünyadan dijital dünyaya geçen yedi çocuğun tekrar gerçek dünyaya dönebilmek için verdikleri mücadeleler ele alınıyor. Bazı karanlık güçler iyi digimonları etkileyerek onları kötü birer digimon haline getirmeye ve dijital dünyayı tahrip etmeye çalışırlar. Kahramanlar digimonların yardımıyla kendi dünyalarına dönmeye diğer yandan da karanlık güçlere karşı dijital dünyayı korumaya çalışırlar. Tıpkı Pokemon`da olduğu gibi burada da şiddet ön plandadır.

Görülüyor ki yine televizyonun ticari mantığı, kar elde etme güdüsü, rayting kaygısı; kamuyu bilgilendirme ve eğitme görevinin önüne geçmiştir. Çocuklar televizyon için bir kazanç kapısı olduğu sürece de bu tür çizgi film furyası devam edecek gibi görünmektedir.

Sonuç

Şiddet ile kitle iletişim araçlarının şiddeti özendirme olgusu arasında zorunlu bir bağıntı en azından henüz kanıtlanmış değildir. Bu araçlar şiddet konusu davranışların tek nedeni değil, olsa olsa bunların doğmasına katkıda bulunan etmenlerden biridir.
Ancak, çocuklar; sokakta, okulda, evde şu ya da bu şekilde şiddet ortamının tam ortasındadırlar. En güvenli yerlerinde, evlerinde bile televizyon karşısında şiddeti edilgen olarak sürekli tüketmektedirler.

Televizyonun çocuklar üzerinde etkilerin incelendiğinde televizyonda yer alan şiddet içeren iletiler akla gelmektedir. Bu nedenle aileler çocuklarının bu tür iletilerden olumsuz yönde etkilenebileceklerinden kuşkulanmaktadırlar. Örneğin bir insan tüm hayatı boyunca bir ya da iki ölüm olayı görebileceği halde, televizyonda hergün binlerce ölüm olayına tanık olur.(Çetin, 1999) Ayrıca insanların hergün yüzlerce kez şiddet olaylarına tanık olması ancak televizyonda mümkündür.

Bu yüzden şiddet konusunda ve şiddetin televizyonların yaşam gerçeği olma konusunda tüm toplum olarak düşünmeye başlamalı, televizyonları bu konudaki özdenetim anlayışına itmek için kampanyalar başlatmalı ve RTÜK`ü adı geçen yetkileri kullanması bakımından göreve davet edilmelidir. Şiddet içerikli filmler çocukların yattığı saatlerin sonrasına, geç vakitlere kaydırılmalı, izleyiciler ikaz edilmelidir.

Yazarlar: Ahu Kaskun, Selen Öztunç

Kaynakça

AKARCALI, Sezer,´ Televizyon ve Åžiddet´, Yeni Türkiye, Eylül-Ekim 1996, sayı 11, yıl 2, 553-560
AY, Taner, Rock ve Şiddet, İ.B. İstanbul, Korsan Yayıncılık, 1994, s.106
AZÄ°Z, Aysel, "Radyo ve Televizyon Yasal Düzenlemeler´, Ankara Ãœni. Ä°letiÅŸim F. Basın Yayın AraÅŸtırma ve Uygulama Merkezi Yayıncılığı, No:1, Ankara, 1995
COMSTOCK, George, "Television and Human Behaviour´, Understanding Television, Richard P. Adler (der.), New York, 1981, s.48
ÇAPLI, Bülent, "Çocuk ve Televizyon´, Yeni Türkiye, Kasım-Aralık 1996, sayı 12, 1334-1337
ÇETÄ°N, Zeynep, "Kitle Ä°letiÅŸim Araçları ve Åžiddet´, Marmara Ä°letiÅŸim Dergisi, Ekim 1999
KARACA, Fatih, "Radyo ve Televizyon Yayıncılığında Ä°lkeler ve Sorumluluk´, Yeni Türkiye, Eylül-Ekim 1996, Yıl 2, sayı 11, 372-373
MUTLU, Erol, "Televizyon, Çocuklar ve Åžiddet´, Ä°letiÅŸim Fakültesi Dergisi, 1997, s. 41-75
ÖKSÃœZ, Süheyla, "Çocuk ve Etik´, RTÃœK Ä°letiÅŸim Dergisi, Sorumlu Yayıncılık, Kasım-Aralık 2000, Yıl 4, Sayı 20
ÖZAL, Özcan, "Medya ve Åžiddet´, Yeni Türkiye, Eylül-Ekim 1996, Yıl 2, Sayı 11, 550-552
TURAN, Emir, Ekranaltı Çocukları, İrfan Yayıncılık, İstanbul, 1996
ULUS, Selma, "Çocuk Televizyonları ve Kamusal Sorumluluk´, Ä°letiÅŸim Fakültesi Dergisi, 1998
RTÜK İletişim Dergisi, Kasım-Aralık 2000, Yıl 4, sayı 20
"Pokemon`un Gizli Zararları´, Nokta Dergisi, 16 Aralık 2000
MAD Pokemon`a Savaş Açtı, Hürriyet, 15 Ağustos 2000
Pıkachu`yu Uçurdular, Milliyet, 14 Aralık 2000
Pokemon Fena Tuş Oldu, Radikal, 13 Aralık 2000
Aileler Tv`de Şiddet İstemiyor, Radikal, 4 Eylül 2000
Pokemon Gibi Atladı, Radikal, 20 Ekim 2000
Pokemon`un Rekoru, Yeni Binyıl, 21 Ağustos 2000 ]]> http://www.keditor.com/yazilar_137.html Çocuk, Televizyon ve Şiddet Tunceli'de Temmuz 1987'de Olağanüstü Hal (OHAL) ilan edildi ve OHAL resmi olarak Temmuz 2002'de kaldırıldı. OHAL sürecinde ulusal ve uluslararası hukuka aykırı olarak 285 sayılı Olağanüstü Hal Bölge Va...
OHAL sürecinde ulusal ve uluslararası hukuka aykırı olarak 285 sayılı Olağanüstü Hal Bölge Valiliği İhdası Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile OHAL Bölge Valiliği kuruldu ve yine hukuksal normlara aykırı olarak OHAL Valisi`ne sınırsız, "padişah yetkileri" verildi.

Bu yetkilerden biri de Kararnamenin 4. maddesindeki, "Olağanüstü Hal Bölge Valisi güvenlik yönünden gerekli düzenlemeleri yapabilmek için geçici veya sürekli olarak görev alanı içinde bulunan köy, mezra, kom ve benzeri yerleşim birimlerini boşalttırabilir, yerlerini değiştirebilir, birleştirebilir ve bu maksatla gereken kamulaştırma ve diğer işlemleri re'sen ve ivedilikle yapabilir" yetkisi.

Bu yetkiye rağmen Tunceli ilinde Güneydoğu`nun bir kısım illerinde olduğu gibi köy boşaltma uygulamaları 90`ların ortalarında güvenlik görevlilerince fiili olarak yapıldı.

(Bir not düşelim: Tunceli`de, büyük acıların, yıkımların yaşandığı Tunceli Kanunu,1937-38 sürecinde zorla yurtlarından edilen kişiler bile batının çeşitli vilayet ve kazalarında iskan edildi. Yani aradan geçen onca zamana rağmen yerinden yurdundan etme anlayışı devam etti ve 90`larda yerinden yurdundan etme pratiği herhangi bir politika üretilmeksizin ekonomik ve sosyal tedbirler alınmaksızın keyfi olarak yapıldı.)

90`larda köylülerin bir kısmıysa "güvenlik kaygıları" ile köylerini boşaltmak zorunda kaldılar. Şöyle ki, faili meçhul(!) cinayetler, "hukukdışı, keyfi ve kısayoldan infazlar" ve kayıplar "güvenlik kaygıları"nın temel sebeplerindendi.

(Bu olaylardan sadece biri: Tunceli, Gökçek Köyü`nde 1994'ün Eylül sonlarında Hıdır, Hatun, Elif, Yeter Işık ile Düzali, Gülizar, Dilek Serin (üç yaşında) isimli yedi kişi askeri bir operasyon sürecinde kayboldu(!). Ailesinin akıbetini öğrenmek için köye giden Ali Işık`ın ise çıplak ve başı ezilmiş vaziyetteki cesedi bir süre sonra köy civarında bulundu. Bu olay hâlâ dehşetini koruyor.)

Tunceli'de 40 bin 933 kiÅŸi tahliye edildi

Güneydoğuda yerinden edilenlerin sorunlarını ve alınacak tedbirleri araştırmak için kurulan "Doğu ve Güneydoğu Anadoluda Boşaltılan Yerleşim Birimleri Nedeniyle Göç Eden Yurttaşlarımızın Sorunlarının Araştırılarak Alınması Gereken Tedbirlerin Tespit Edilmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırma Komisyonu"nun 14 Ocak 1998 tarihli raporuna göre Tunceli'de 183 Köy 823 mezradan tahliye edilenlerin sayısı yaklaşık 40 bin 933 kişi.

Tabii ki gerek boşaltılan/boşalan köy ve mezra sayısı ve gerek göç eden kişilerin sayısı ile mal varlıklarına ulaşamayan kişilerin sayısının daha fazla olduğu açık. O süreçlerde ilgili mercilere başvuru halinde "misilleme"yle karşılaşılabileceği yönündeki yoğun endişe, "etkili iç hukuk" yollarının bulunmayışı v.s. sebeplerle köy boşaltma pratiğinden kaynaklı hukuki -cezai sonuç alınamadı.

Diyarbakır'da da benzer durumların yaşanması sonrasında zarar görenler direkt olarak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi`ne başvurdular. AİHM köy yakma/boşaltma pratiği, malvarlıklarına ulaşamama olgusu sonucunda oluşan zararların tazmini açısından Türkiye aleyhine karar verdiği ilk dava olan Akdıvar ile Selçuk ve Asker kararlarında sorumlu hükümete, ihlali sona erdirmek ve ihlalin neden olduğu sonuçları ortadan kaldırarak, ihlalden önceki durumu yeniden sağlamak borcunu yüklediğini belirtti.

Eş anlatımla köy yakma/boşaltma pratiğinin doğrudan ve dolaylı sonucu olan tüm zararların karşılanması gerekliliğine karar verildi. Bu zarar kalemleri içerisinde konutlar ve bunların müştemilatlarına dair zararlar, bağ, bahçe, ağaçların, tarlaların v.s. tahrip olması, ürün elde edilememesi olgularını kapsayan zararlar mütalaa edildi.

AİHM'e binlerle ifade edilecek başvuru yapıldı

Sonraki süreçte AİHM'ce verilen birçok karar gereğince, Türkiye, "köy boşaltma/yakma pratiği" nedeniyle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi`nin "Özel hayatın ve aile hayatının korunması", "Etkili başvuru hakkı", "Mülkiyetin korunması" gibi hükümlerini ihlal ettiğinden zarar görenlere ağır tazminatlar ödemek zorunda kaldı.

O tarihlerde AİHM`e yapılan başvurular binlerle ifade edilmeye başlanmıştı.

Türkiye'nin Avrupa Birliğine (AB) Katılım Sürecine İlişkin 2003 İlerleme Raporu`nda, "Yerleri değiştirilmiş kişilerin durumu hâlâ hassas. Bu kişilerin büyük bir kısmı şehirlerin civarlarında ve büyük köylerde aşırı derecede kötü koşullarda yaşıyorlar. Sosyal ve ekonomik sorunlar şiddetini koruyor, işsizlik oranı çok yüksek" deniyor.

Gerek Türkiye aleyhine AİHM`e yapılan başvuruların fazlalığı ve gerekse de Avrupa Konseyi`nin ülke içinde yerinden edilmiş kişilere dair yaptığı tespitler sonrasında kamuoyunda "Zarar Tazmin Yasası" olarak bilinen yasa 27 Temmuz 2004'te yürürlüğe girdi.

Bundan sonra AİHM, Tunceli - Eğrikavak Köyü`nden Aydın İçyer'in yaptığı başvuruyu pilot dava olarak inceledi. Bu davada hükümet 5233 sayılı yasa kapsamında özellikle Tunceli - Boydaş Köyü`nden olan bir kısım şahsa yapılan ödemeleri delil olarak sundu.

Netice olarak, AİHM "tazminat yasası"nın "mal ve mülküne ulaşamayanlar bakımından etkili bir iç hukuk yolu olduğunu" ileri sürerek başvuruyu kabul edilemez buldu.

Fakat 5233 sayılı yasa ihlalden önceki durumu yeniden sağlamak borcunu karşılayıcı değil. Tazminat miktarları zararları tam karşılamadığı gibi kira-hayvancılık gibi zarar kalemleri de 5233 sayılı yasanın 7. maddesine rağmen karşılan-a-mamakta.

Türkiye'nin AB'ye Katılım Sürecine İlişkin 2004 Yılı İlerleme Raporu`nda, "Başvuruların kabul edilmesi ve değerlendirilmesine ilişkin kriterler Kanunun kapsamının oldukça daraltılmasına yol açabilecek" tespitinde bulunuldu.

Yerinden edilmişlere özgürlükleri geri verilmeli

Sorun şu ki Tunceli`de süregelen çatışma ve şiddet ortamı, Ottowa Sözleşmesi ile yasaklanan kara mayınları, serbest patlayıcılar sebebiyle kişiler hala malvarlıklarına ulaşmada "güvenlik kaygıları" sebebiyle ciddi sıkıntılar yaşıyor.

Sonuç olarak, çatışma ve şiddet ortamı ortadan kalkmadıkça, bölgedeki anti- personel mayınları temizlenmedikçe, serbest patlayıcılar imha edilmedikçe "güvenlik kaygıları" da "mülkiyet hakkı ihlalleri" de devam edecek.

Çatışma ve şiddet ortamı ekonomik, sosyal, kültürel, psikolojik olarak ağır maddi manevi zararları süreklileştirecek.
Her koşulda, yerinden edilmiş kişilere ekmekleri ve özgürlükleri artık geri verilmeli.

Avukat Barış Yıldırım, İnsan Hakları Derneği Tunceli Temsilcisi - BIA
]]> http://www.keditor.com/yazilar_125.html Köy boÅŸaltmadan kaynaklanan zararlar - sorunlar Kapitalizm, tüketim toplumu ve edebiyat Ãœtopyalarımız, hayal gücümüz ve düşünme yeteneÄŸimiz varoldukça dünyayı tasvir etmeye, yorumlamaya, geleceÄŸimize yön vermek için onu tasarlamaya çalışırken Ã... Kapitalizm, tüketim toplumu ve edebiyat

Ütopyalarımız, hayal gücümüz ve düşünme yeteneğimiz varoldukça dünyayı tasvir etmeye, yorumlamaya, geleceğimize yön vermek için onu tasarlamaya çalışırken çok yönlü engellerle karşılaşmaktayız.
Kapitalizm, modernite, tüketim toplumu, post-modernizm vb. kavramsallaştırmaları okuduğumuzda yerküre üzerinde yaşayan insanlığın nereye yolculuk ettiği hala merak konusu olmaya devam ediyor. Verili kavramlar ışığında geleceğe bakmaya çalıştığımızda yoğun bir sis tabakası görüş mesafemezi sıfıra indiriyor. Yüzü geleceğe dönük olmayan düşünüşler, sanatsal dışavurumlar ve toplumsal örgütlenişlerin kaçınılmaz olarak varolan değerleri Çarçur etmekte meşgul olacakları bir gerçek.
Tüketim toplumu deyiminin post-modernizmle birlikte anılması boşuna değildir. gelişmiş kapitalist ülkelerde 1960 ortaları ile 1970 arasında ortaya çıkan bu akım belli başlı bazı üslup öğelerini içinde barındırmaktaydı. 1980`li yılların Reagan-Thatcher döneminin yan ürünü olarak boy göstermesi bir yana, esas olarak müzikte dansta mimaride felsefede ve ilahiyatta sosyolojide edebiyat ve sanatta önemli bir yer edinmesinin derin nedenleri vardır. Değişik toplumsal kesimlerden ve yaşamın farklı alanlarından insanları kendi değer bileşenlerinde bir araya getiren cazibesi neden gelmektedir?

1970`li yılların başında dibe vuran ekonomi ve ardından 79, 81 krizi Berlin duvarının yıkılışı ve soÄŸuk savaşın sona ermesiyle iki kutuplu dünya sistemi ve buna göre ÅŸekillenen ekonomik, askeri ve siyasi örgütlenmeler de istifa etti. uzun yıllar boyunca biçimi ve çerçevesi belirlenmiÅŸ olası her türlü iliÅŸki çatışkı konum ve statüler iÅŸ bölümü ve üretim biçimi çökerek yerini belirsizliklerle dolu bir sürece bıraktı. Bu belirsizlikten daha fazla geliÅŸmiÅŸ kapitalist ülkeler etkilenmiÅŸ olsalarda yol açtığı sonuçları itibariyle küresel ölçekte "bundan sonra ne olacak?´ sorusunun yanıtı aranmaya baÅŸlandı.

Sol terminolojinin sihirli formülü "alt yapıdaki deÄŸiÅŸiklerin, üst yapıyı biçimlendirdiÄŸi´ ÅŸeklinde ortaya çıkan durumu salt ekonomik nedenlerle izah etmeye çalışmak kolay ve cazip gelebilir; fakat günümüzde düşün sanat ve kültür dünyasıyla sermaye dünyası o kadar çok iç içe geçmiÅŸtir ki, tek bir öğenin belirleyiciliÄŸinden söz etmek yeterince açıklık saÄŸlamamaktadır. Henüz baÅŸlangıcında olduÄŸumuz bir çağın derinlikli tanımını yapmak ve üst düzeyde bir kavramsallaÅŸtırma sorunuyla karşı karşıya bulunmaktayız. Küresel çapta bir ideolojik kimliÄŸin oluÅŸması ve buna baÄŸlı evrensel deÄŸer yargılarının genel kabulü sonucunda ekonomik bir sistem ve kültürel biryapı ÅŸekillenecektir. Küresel ideolojik kimlik derken gerçektende post modernizmin alerji duyduÄŸu "büyük anlatılanlardan´ bahsediyoruz. Özgürlük kahramanı insanlık anlatısından. Çünkü geleceÄŸi belirleyecek düşünce ve eylem gücüne sahip olduÄŸumuza inanıyoruz. Öncelikle olan sorunlardan biri toplumda yakın geleceÄŸe dair varolan belirsizlik duygusuna doÄŸruya en yakın cevabı vererek belirgin kılmaktır.

Post modernizm tez elden kolları sıvayarak daha 1970`lerde Fransa`da 1968 kuşağının yanılsamasından kurtularak post yazınsal yazını geliştiren Michel Foucault, Jacques Dertida, Jean-François Lyotard, Jean Baurillard ekseninde bu boşluğu doldurma çabasına girmiştir. Çıkışı itibariyle geleneksel olan her şeye bir karşı duruşu simgelemektedir. Her türden ilke ve yerleşik değerlere karşı özel bir antipatisi olan bu akımın benimsedikleri bazı ortak ilkeleri şöyle sıralayabiliriz; genel için geçerli olabilecek her türlü teori ve evrensel üslupların red edilmesi çoğulculuğun ve parçalanmanın kabulü farklılığın ve çeşitliliğin vurgulanması ve tüm faaliyetlerinde resim roman mimari felsefe ilahiyat insan ve toplum bilimi vb belirgin bir rolü olan her şeyin geçici olduğunun alaycı bir şekilde kabul edilmesi.

Dönemin aydın ve sanatçılarının siyasal iktidar ve kültürel otoritelere karşı olan rahatsızlığı ve kapitalizmle arasına koymak istediği mesafe anlaşılır bir şeydir. Ancak yukarıda belirttiğimiz ilkeler çerçevesinde geliştirilen faaliyetlerin günümüzde oynadığı rol kapitalist ideoloji ve sistemin varlığını sürdürmesinde onu yeniden ve yeniden üretmek olmuştur. Tüketim çılgını bir toplumun yaratılmasında ve kapitalizmin kendini sürekli kılmasında post modern anlayışın katkısı küçümsenemeyecek düzeydedir.

Tüketim Toplumunun Oluşumunda Psikolojik Durumun Manüplasyonu:

Kapitalizm beş yüzyıllık tarihinde çeşit kereler ekonomik siyasi toplumsal kriz dönemlerinde özünü korumak kaydıyla farklı biçimlere bürünerek varlığını hala sürdürebilmektedir. Yukarıda yakın geçmişinde yaşadığı krizden ve tantanalı son yirmi yıllık süreçten sonra günümüzdeki varoluş biçimini (post modernizm) kısaca belirtmiştik.

Burada herşeyi meta haline getiren; metayı ise fetişleştirerek toplumu zıvanadan çıkmışçasına tüketime yönlendiren kapitalist egemenlerinin hangi yöntemleri nasıl devreye soktuğunu göreceğiz. Tekrar vurgulamak gerekirse kapitalizm ağırlıklı olarak iktisadi bir sistem olmasına rağmen çoğu zaman yapıldığı gibi salt ekonomik açıdan değil, sermaye ve kültürel sistemlerin iç içeliğinden ötürü olguyu ayrı zamanda sosyolojik ve psikolojik açıdan da tahlil etmenin gerekliliğine inanıyoruz.

Gün geçtikçe büyüyen kentler ve kabaran kent nüfusu içinde giderek yalnızlaşan bireylerdeki manevi boşluk genişledikçe bireysel ve toplumsal kimlik bunalımı da o ölçüde ağırlığını hissettirmektedir. İşsizlik yoksulluk vb sorunları bir yana bıraksak bile ortalama olarak temel ihtiyaçlarını karşılayabilen orta sınıf bireyleri ve burjuvalar da çoğu zaman tarifi zor eksikliğin duygusunu yaşamaktadır. Evde okulda iş yerinde sokakta yaşamın hemen her alanında para ve mal alış verişine dayalı olarak kurulan ilişkiler sırf bu nedenden ötürü yaşadıkları manevi boşluğu dolduramamaktadır. Kişinin kimlik değeri cebindeki ya da banka hesabındaki parası kadardır. Kaldı ki bu paraya her zaman sahip olacağından hiçbir garantisi yoktur.

Derinleşen bireycilik nedeniyle toplumsa aidiyet anlamsız bir hale gelmiştir. Fakat aidiyet duygusu yerine belli bir ürün markası etrafında toplanan amaçsız kümeler yerleştirilmiştir. Bu anlamda toplumsallaşmanın yapı taşlarından olan aidiyet duygusunu markalaştırılarak bir tüketim nesnesi haline getirilmiş olur.

Egemen sistem geleneksel ve sıkı disiplin altında yetiştirilen bireylerde geleneksel toplumdan kopmanın yolu olarak imgesel değer yüklenmiş metaları tüketme arzusu yaratır. İzleyiciyi aptal yerine koyarak defalarca art arda bir ürünün reklam edilerek dayatılması can sıkıcı bir durum yaratsa da bir süre sonra izleyicilerde adı geçen markaya karşı bir aşamalık gelişir. Bir çok marka ürünlerin olduğu marketlerde insanlar çoğunlukla onlara tanıdık gelen bir ismi satın almaya yöneleceklerdir. Tüketiciler bir çok ürün arasından o aşina oldukları ismi satın alarak özgür seçim yaptıklarını sanırlar. Fakat herşey programlanmıştır aslında. Hatta kişi o malı almaya zorlanmıştır. Bilinç altına yerleştirilen imgeler belirlenen ürünü almasını sağlamıştır. Önemli olan kişide özgür bir seçim yaptığı duygusunu yaratmaktır.

Özgürlük ve güç vb kavramların insanların imgelemindeki olağanüstü gücün farkında olan reklam simgesel hale getirilirler. Birey gözünü diktiği bu metanın kendisine güç, özgürlük ve farklılık kazandıracağını kabul ederek ona ulaşmaya çalışır ve eninde sonunda ulaşır. Bu güce ulaşıp ona dokunduğunda eriyip yok olduğunu ve hızla kendisinden uzaklaştığını patlayıcı bir endişeyle gördüğünde derin bir hiçlik duygusu ve düş kırıklığı kaplar benliğini. Ardarda yaşanan düş kırıklığı anlamsızlaşma ve hiçleşme sonucunda eğer hala umut tükenmemişse bir daha ki alış verişse ertelenmiştir umutlar. Ve sonsuza dek sürüp gidecek olan bir tüketim çılgınlığı.
Yapay kimlik konusunda tekrar dönecek olursak; aynı giyim zevkini, aynı ilgi alanlarını ve yaşam biçimini paylaşan insanlar kullandıkları ortak markalar nedeniyle geleneksel toplum içinde özel bir statüleri olduğunu düşünürler. (çünkü reklam filmi onlara böyle söylemiştir)bu da onlara farklı bir toplumsal kimlik kazandıkları hissini verir. Kurulan ilişkilerin kaynağı insanı ihtiyaçları değil bir marka ortaklığıdır. Hızla kurulabilen bu ilişkiler daha farklı bir ürün markası tercih edilene kadar sürer ve sonra hızla dağılırlar.
Günümüz toplumun düşünceleri, ihtiyaçları hatta düşleri kendilerine ait değildir ne yazık ki, İçsel yaşantıları ancak toplumsal sistemin karşılayabileceği arzuları üretecek şekilde toptan olarak yönetilmekte programlanmaktadır. İnsanlar kendilerini metalarda tanırlar. Ruhlarını otomobillerde, müzik setlerinde, dubleks evlerinde, mutfak robotlarında ve tuvalet kağıtlarına yazılmış şiir ve öykülerde bulurlar.

Tüketim, Edebiyat Ve Tükenmişlik Edebiyatı

Ä°nsana has olan bazı psikolojik ve sosyolojik özelliklerin var olması elbette zayıflık olarak algılanamaz. Her insan ilgi görmek, sevmek-sevilmek, bir yerlere ait olmak, kendine ve çevresine anlam vermek, varoluÅŸunu ispat etmek ister. SayabileceÄŸimiz daha bir çok özellik insan olmaktan ve toplumsal varlık olmaktan ötürü ruhsal gerilimlere neden olabilmektedir. Burada yanlış olan bu duyguların varolması deÄŸil, yanlış olan kapitalist sistemin daha fazla kar amacıyla bu duygulara istediÄŸi ÅŸekilde yön vererek sömürüye tabi kılmasıdır. Kapitalizmin önceki dönemleri emeÄŸin, iÅŸ gücünün ve iÅŸ zamanının sömürüsüyle sınırlıyken sömürü alanı ağırlıklı olarak ruhsal boyuta ve boÅŸ zamanın da kâra dönüştürülmesine kaydırıldı. Sistem üretimle tüketim arasındaki dengeyi kuramadığından sık sık mali krizler yaÅŸamış bunu aÅŸmanın yolu olarak da iÅŸ zamanından arta kalan boÅŸ zamanlarında eÄŸlence sektörü ve ucuz edebiyat türleriyle hakimiyeti altına almayı kendi varlığı açısından zorunlu görmüştür. Artık arz ve talep durumuna göre üretim yapılmamakta arzı da talebi de sistemin kendisi belirleyerek ürettiÄŸi her malı pazarlayabilmektedir.
Pazarlanmak üzere üretilen metaların ihtiyaçtan kaynaklı yada kullanmaya elverişli olup olmaması önemli değildir. önemli olan talep yaratabilmesidir. Toplumda satın alma sahip olma arzusu yaratmak için sanat ve edebiyatı kullanmakta tereddüt bile edilmemekte, bizzat sanatın ve edebiyatın kendiside meta haline getirilerek satışa sunulmaktadır.

Artık yazılı ve sözlü edebiyat insanlara pratik yaşamın gerçekleri hakkında kişisel ve toplumsal deneyimlerin estetize edilerek anlatılmasını ifade etmiyor. Belli bir miktar para karşılığında kısa zamanda hazırlanıp paketlenen yazı ve edebiyat ürünleri bestseller alma amacı gütmektedir. İçeriğin yüzeyselliği ve post yapısalcı anlayışla aslında herşeyin geçici ve değersiz olduğu yolundaki telkinlerle bu dünyaya ve topluma ait değerler bütünü hiçlik girdabına sürükleyerek anlamsızlaşmayı esas almaktadır.
Anlamın bittiği yerde roman, şiir ve felsefede bitmiş demektir. İnsan ruhunun katık edilmediği yazı sahici olmayı ve inandırıcılığını yitirmiştir. Bir kitap okuyunca hayatım değişti diyenler yok artık. Yazanın da okuyanın da değil bir kitapla bin kitapla okusa hayatında kalıcı bir değişiklik olmuyor. Çünkü yazılan yazılar, resimler, sinema filmleri, müzik ve şarkılar ilettikleri mesajlarla insanları dünyayı değiştirmek için harekete geçirmeye değil, tersine konformizm sağlamak için üretilmektedir.

Geçmiş tüm dönemlerde toplumsal gelişmeye hizmet eden ideolojilerin yayılıp içselleştirilmesinde önemli rol oynayan edebiyat bu gün kapitalist sistemin elinde ideolojisizleştirme aracı olarak görev yapmaktadır. İdeolojinin olmadığı toplumlarda insani, bilimsel, edebi, etik değerlerden de söz edilemeyeceğini kabul etmek durumundayız. Dolayısıyla çağımızın edebiyatçısı hakim kılınmaya çalışılan anlamsızlaştırmaya karşı bir direniş içinde olduğu sürece yarattığı roman, şiir ve yazılar kalıcı bir değer ve gerçek edebiyat niteliği taşıyacaktır.

İnsanoğlu uzun bir süre boyunca ideolojisiz ve edebiyatsız yaşayamaz ve yahut mevcut yazın türünün yaşamın sorunlara cevap vermesi düşünülemez. Tüketime odaklanmış toplum daha şimdiden bu yaklaşımları tüketmiş, tatminsizce yeni arayışlar içine girmiştir. Yaşanan boşluk ve anlamsızlık içinde sarılacak bir değerler bütünü aramaktadır. Onlara aradığı şeyi göstermek özgürce, insanca, hoşgörüyle ve demokratik yaşamın tasavvurunu yapmak gerçek çağdaş insan tipini yaratmak edebiyatın ve edebiyatçının sorumluluğu olmaktadır.

Bager Tuna ]]> http://www.keditor.com/yazilar_53.html Kapitalizm, tüketim toplumu ve edebiyat Tatoo Tarihi Bedenin büyüsü... Tatoo, İnsan bedeninin farkli malzemeler kullanilarak çesitli uygulamalarla süslenmesi olgusunu tarihin çok eski dönemlerine dayandirmak mümkündür. Insan neden süsle...
Tatoo Tarihi
Bedenin büyüsü... Tatoo,

İnsan bedeninin farkli malzemeler kullanilarak çesitli uygulamalarla süslenmesi olgusunu tarihin çok eski dönemlerine dayandirmak mümkündür.
Insan neden süslenme gereksinimi duyar. Bu durum yalniz begenilme, güzel görünme isteginden mi ileri gelmektedir yoksa bunun daha farkli nedenleri var midir.
Bu yazida tatoaj olarak adlandirilan süslenme biçimleri arasinda yer alan; dögün, vesim, dak ve dag olarak da bilinen dövme adetinden, bu adetin Anadolu'daki durumundan söz edilmeye çalisilacaktir.

Dövme, deri tarafindan tümüyle yok edilemeyen bir boya maddesinin belirli bir tek-nikle altderi yüzeyine kadar islenmesi olarak tanimlanabilir. Altderiye ulasmak için sivri uçlu bir araçla yariklar veya delikler açilir. Açilan bu yariklara igne, diken gibi bir araç yardimi ile gerekli boya maddesi konur. Ya da Eskimolarin kullandiklari bir teknikle, deri igneyle delindikten sonra, ise bulanmis bir iplik deriye geçirilerek, boya deri al-tina yerlestirilir. Diger bir teknik, açilan yariklara barut veya güherçile içeren karisimlari yayarak bunlari ateslemektir. Bu islemlerden, özellikle derinin yakilmasi isleminden sonda deride hiçbir zaman çikmayan açik ya da koyu mavi renkli bir yanik izi olusur.
Dövme yapilirken en çok kullanilan boya maddesi istir. Isle birlikte çivit, antimuan tozu, kavrulup dövülmüs kemik tozu, çesitli bitki özleri, safran ve kina da kullanilir. Bu malzemelere göre deride beliren izler kirmiziya yakin bir tonda olabilir.
Yaptiranin uzun süre aciya katlanmasini gerektiren dövmenin yapildigi mevsim de önemlidir. Iyi bir dövme elde etmek için ilkbahar en uygun mevsim sayilir.
Kaynaklar ilk çaglarda kamis ve yaprak boyalari ile yapilan dövmelerden söz etmek-te, 1.0. 2000'lerden kalma Misir mumyalarinda dövmelere rastlanildigini belirtmektedir.
Hun kurganlarinda çikan cesetlerde son derece kivrak çizgilerle ve dekoratif bir an-layisla yapilmis düssel yaratiklar ve koç figürlerinden olusan dövmeler görülmektedir. Dinsel-büyüsel kaynakli bu dövmelerin is oldugu ihtimali bulunan bir boya-nin, deriye siringa edilmesi ile olustugu düsünülmektedir. Pazirik kurganinda bir baska-na ait cesette bulunan dövmelerde oldugu gibi, Hunlarda da asil ve kahraman kisilerin dövme yaptirabildigi, daha sonralari Kazak ve Kirgizlarda devam eden bu gelenegin yi-ne kahramanlik niteligi tasiyan bireylerce uygulandigi bilinmektedir.
Tastik mezarlarinda ve daha sonra Altin Yis mezarlarinin birinde bulunan cesetlerde vücudun bazi kisimlarinin av sahnelerini tasvir eden dövmelerle süslü bulundugu görülmektedir.
Eski Roma'da suçlulari ve köleleri tanimaya yarayan dövmelere 19. yüzyil Ingiltere'sinde de rastlanilmaktadir.
Cezayirli gemiciler araciligi ile Osmanli denizcileri arasinda yayginlasan dövme; XVII. yüzyildan itibaren Yeniçerilerce bagli bulunduklari "orta"yi simgelemek amaci ile yaptirilmaya baslanmis, Yeniçeri ocaginin kapatilisina dek sürmüstür.
Ilkel topluluklarda dövme yapilirken törenler düzenlenir. Dövmeyi yapan kisi birta-kim dinsel ve büyüsel kurallari yerine getirmek zorundadir. çesitli model ve örneklere göre yapilan dövmelerin deriye islenisi bazen aylarca kimi zaman birkaç yil sürebilir.
Dövmecilik özellikle Okyanusya adalarinda (Markiz, Samoa) ve Yeni Zelanda'da gelismistir. Deride yara açilarak yapilan dövme teknigine Avustralya ve Merkezi Afrika yerlilerinde rastlanilmaktadir.
Dövmenin estetik yönüne göre çok daha önem tasiyan yani hemen her zaman dinsel,büyüsel, sagaltici, toplumsal ve cinsel rolleri belirleyici, bagli bulunan toplulugu isaret edici özelligidir.
Anadolu'daki dövme adetinin de bu yaklasimla ele alinarak incelenmesi daha dogru olur.
Dövme adeti özellikle Dogu Anadolu ve Güneydogu Anadolu bölgelerimizde yayginlik kazanmistir.
1991 yilinda Gaziantep Barak bölgesinde iki Türkmen ve bir Kürt köyünde yaptigim arastirmalarda 40-45 yasin üzerindeki erkek ve kadinlarin el, yüz ve vücutlarinda yörede "dövün" olarak adlandirilan dövmelere rastladim. Bu kisilerde el, yüz ve vücudun çesitli bölümlerinde bulanan dövünler; 18-20 yas civari genç kizlarda yalniz sag yanakta bir nok-ta seklinde yer almaktadir.
Yörede "gurbet" adi verilen, geçimini boncuk, igne gibi ufak tefek gereçler satip, karsiliginda yumurta, arpa, bugday vb. alarak karsilayan küçük gezici gruplar tarafindan, 15-20 yil öncesine kadar isteyenlere dövün yapildigi, simdi ise bu uygulamanin de-vam etmedigi belirtilmistir. Dövün yapilmadan önce, dövmeyi yaptiracak kisi veya "gurbet" tarafindan belirlenen sekiller yanmis kibrit çöpü yardimi ile vücut üzerine çizilir. üç ya da dokuz adet halinde (bu rakamlarin mistik özelligi bilinmektedir) bir araya getirilerek sikica baglanan ignelerle deri dövülür; koyun ödü ve kazanlarin altindan toplanan isle hazirlanan karisim, bu dövülme sirasinda altderiye yerlestirilir. Kabuk baglayan bu yara zamanla iyilesir ve desen belirir.
Dövün, kadinlar tarafindan özellikle çene, çene alti, ayak bilegi, boyun, gögüs ve el üstlerinde tercih edilmekte, erkeklerde ise burun üzeri ve alin ortasinda, el üstlerinde, el bileginde ve kollarda dövüne rastlanmaktadir.
Bilinen dövme motifleri arasinda, kadinlarda el üstü ve ayak bileklerinde rastlanan tarak ve ayna; genellikle yüze yapilan yildiz ve ayak bileklerinde halka motifleri önemli yer tutmaktadir. Bunlarla beraber 60 yas civarindaki birkaç kadinda dikkati çeken, çene altindan baslayarak, boyunda devam eden ve iki gögüste sekillenen ceren motifidir.
Erkeklerde daha çok sakaklarda ve kollarda yogunlasan Arap harfleriyle yazilmis isim ve ibarelere, arslan, yilan, ay gibi sekillere rastlamak mümkündür.
Dövmelerin ne için yapildigi sorusuna genel olarak süslenme yaniti verilmekle bera-ber, 60 yas üzerindeki kadin ve erkekler ugur getirdigi, kazanci artirdigi, bereketi sagla-digi inanci ile dövme yaptirdiklarini belirtmislerdir. Ayrica çocugu olmayan kadinlarin bellerine yaptirdiklari dövme sayesinde çocuklari olacagina iliskin inanç mevcuttur. An-cak kentlerde çok yadirgandiklari, torun ve çocuklari tarafindan çagdisi bulundugu için büyük bir çogunlugu dövmeyi sevmedigini söylemektedir. Asitli maddelerle yüzlerinden bu izi çikarmak istemisler ancak basarili olamamislardir.
1994 yilinda çankiri'da bir Türkmen köyünde yapilan çalismada ise 50-55 yas civa-rindaki kadinlarda, burnun üst kismi ve alnin ortasinda bulunan ay-yildiz seklinde döv-menin disinda vücudun baska hiçbir yerinde dövmenin bulunmamasi dikkati çekmistir. Bu dövmenin özelligi ise kiz sütü (yeni dogum yapmis ve kiz çocugu olmus bir annenin sütünün) isle karistirilmasi, bu karisimin dövmede kullanilmasidir. Dövme yapilirken yine üç igne bir araya getirilmekte, kaynak kisiler bunun atalarindan kalma bir süs oldu-gunu belirtmektedirler.
Urfa, Mardin ve Diyarbakir'da dövme; dak ya da dek olarak da anilmaktadir. Bu yö-relerde en fazla dikkat çeken dövme motifi özellikle sakaklarda görülen bes parmagi stilize eden sekildir. Bu sekillere Gaziantep'te de rastlamak mümkündür. Bu motif S.V. örnek'in de belirttigi ve Kizilcahamam'da "Yenge Mezari" olarak anilan kadin mezarlarinin basucuna konulan tahta isaretlerle büyük benzerlik tasir.
Dövme motiflerinde mezar taslarindan, dokumalarimiza, mimarimizden isleme tekniklerimize kadar uzanan ve hemen hepsinde dinsel, büyüsel, mitolojik; sosyal ve cinsel statü, asiret isareti niteligi tasiyan motiflerin benzerlerini bulmak mümkündür. Bu mo-tiflerin kisiyi rahatsizliklardan, nazardan koruduguna; güzellik ve yigitlik getirdigine olan inanç halen devam etmektedir.
Günümüzde Bati'da çok yaygin bir uygulama alani bulunan dövme, kentsel yasam-da özellikle gençler arasinda giderek daha çok ilgi çeken bir süslenme biçimine dönüsmüstür.
Istanbul'da dövme yapan iki kisi dövme yaptiklari makinenin batma derinligini ayarlayabildigini, steril kosullarin dövme yapiminda büyük önem tasidigini belirtmekte-dir. Bu kisilere göre dövme yaptiranlar cinsel bakimdan daha çekici görünme. kendini güçlü hissetme, dikkat çekme, farkli olma ve süsleme amaci ile bu uygulamaya basvur-maktadir. Sahte dövmeler disinda vücuttan çikarilmasi ancak bir operasyonla gerçekle-sen dövmelerin genellikle bayanlar arasinda yaygin oldugu belirtilmektedir.
Kisa bir degerlendirme yapildiginda Anadolu'da dövme adetinin;
- Dinsel-büyüsel Kökene
- Bir asirete olan bagliliga yani bir anlamda damga niteligi olusuna
- Süslenme olgusu tasimasina
- Hastalik ve nazardan korunma
- Ugur ve tilsim niteligi bulunma
gibi çok genel basliklar altinda toplanan nedenlere dayandigi söylenebilir. Günü-müzde geleneksel kesimde önemini kaybetmis durumda bulunan dövme adeti kentsel kesimde giderek yayginlik kazanmaktadir.
]]> http://www.keditor.com/yazilar_44.html Bedenin büyüsü... Tatoo Zerdüştten günümüze insan ve toplum Sizin sevdiğiniz (Ahura Mazda) bize bu dünyada Barışsever ve bütün asırların mutlu yaşamı ile dolu olan İkamet yeri armağan edecektir. O zaman yine önceki gi... Zerdüştten günümüze insan ve toplum

Sizin sevdiğiniz (Ahura Mazda) bize bu dünyada
Barışsever ve bütün asırların mutlu yaşamı ile dolu olan
Ä°kamet yeri armaÄŸan edecektir.
O zaman yine önceki gibi (bizim doğuşumuzdan) çok
Öncelerinde dünyada bütün harika şeylerin ve verimli meyvelerin oluşturduğu zamanlardaki gibi olacaktır.
(Yasna 48-6)
Ä°nsanın kendini yaratışı büyük ve derin korkular çatışmalar, bitimsiz arayışlar, merak ve ilgi yüklü bir serüvenken aynı zamanda anlama ve tanımlama; yaratma ve yarattığıyla büyüme mucizesi. Ä°nsanlığın bu uzun yürüyüşünde, 5-6 bin yıl gibi kısa bir süre öncesine denk arayışlar, merak ve ilgi, üretilen ve yaratılan, anlama ve tanımlama, kutsal deÄŸerler olmaktan çıktı. Küçük bir kesim olan yönetenlerin elinde zıddına dönüşerek dünya izlerine dönük düşüncelerde boÄŸuldu. Gerçek ile yalan, iyi ile kötü, aydınlık ile karanlık gibi zıtların birliÄŸi ve karşıtlığı yaÅŸamın hem geliÅŸmesinde hem de yozlaÅŸmasında önemli bir edim haline geldi. Zıtlar daha önce yada "bütün harika ÅŸeylerin´ oluÅŸtuÄŸu zamanlarda da var elbette. Ama gerçekten ilerletenden yana tercih, bu tercihin tedbirlerinin bilinçlice geliÅŸtirilmesi de var.
M.Ö 12-10 binlerde kadının üretimde Ninhursag, doğrulukta Maat, yönetimde ise İştar`laşıp öncüleştiği dönemde özellikle iç dünyanın keşfi yine insan doğa ve evrendeki devirli karakterin birbirini etkilemesi büyük ilgi gördü. Doğayla ilişkide birlikte olma, koruyup geliştirme kutsanırken geliştiren ve ilerleten her şey; ekim, hasat, merak, ilgi, sorma, izin isteme, anlama, anlayamama, sevme, dokuma, saygı, öğrenme ve öğretme, resim çizme ve melodi söyleme, temizlik gibi daha sayamayacağımız bir çok şey iyi ve güzel olarak anlamlandırıldı. Belki de en önemlisi yaşam gerçeğe yakın yaşandı. Düşüncenin ürünü olan kavramlar kendi gerçek anlamlarını ifade ettikleri için yalan, ikiyüzlülük ihtiyaç olarak açığa çıkmadı. Maddi üretime maneviyatı güçlendiren roller atfedildi. Topraktan ekilerek elde edilen ürünle beslenilme (ki ekilmeden de bir çok verimli meyvelerin kaynağı) suyun canlılığın devamında ve temizlikteki yeri, ateşin ısıtmasının yanında pişirmesi ve farklı şekillerin çıkarılmasında eritici olması büyük bir coşku yaratırken, toprak, su ve ateşi kutsallaşan korunan bir düzeye getirdi. Kendisiyle eşitlemesi ve hoyratça kullanmaması önemlidir. bu aynı zamanda canlılığın duygu dünyasına hislerine biçilen gerçek değer. Sevmenin ve aşkın gerçek anlamda herşeye akarak vücut bulması oldu.

DegiÅŸen tercihler ve kullaÅŸma

Bütün gök ve dünya bu savaşta savaş alanıdır
Hiçbir şüpheye seçimini yavaşlatmasına izin verme
Kötü çok çabuk kendine çekebilen bir kuvvettir
Sen pişman oluncaya kadar, seni ağlarında yakalar
Bu ağlarda senin bütün iyiye olan meyillerin kaybolur
Ondan sonrada sadece acının temeli başlar.
Yaratılan değerlerin ve yaratan olarak kadının giderek gerçek anlamını yitirmesi MÖ 4000 yıllarına denk düşerken, 3000`le gelindiğinde bu anlam yitiminin yerini yalanın aldığı ve bunun kurumlaştığını görüyoruz.
Öncelikle kadının üretim ve yönetimde ki yerinden alınarak sevgi ve aşk adına bir eve kapatılıp hizmetçiliğin yanında cinsel tatmin aracı haline getirilerek kendine yabancılaştırılması yaşandı. Tanrıçalar ya öldürüldü, ya da tanrılar tarafından gölge haline getirildi. Her yönlü üretimden yana yaşamın tüm ediminde insanlık, kadın ve erkek olarak özgürce varken, kadını adının, kimliğinin bu yaşamdan uzaklaştırılmasıyla erkeklik ve erkek eksenlilik yaşamın ve insanlığın adı oldu. erkeğin sistemleşmesiyle işkence, baskı, katliam, bencillik, sömürü açığa çıktı ve derinleşerek devam etti. yine özgür insandan kullaşan bireye bir evrilme yaşandı. Hırs, kıskançlık, yarattıklarının esiri olma, üstünlük, çıkara dayalı ilişkiler, tercih edilen maddi yaşam karşısında açığa çıkan psikolojik bir edim. Tıpkı herşeyle bütünleşip evrenin içinde erime, önemli ama küçük bir parça olabilme, kendinle herşeyi eşitleme ve kutsamanın da psikolojik boyutu olduğu gibi. Bugünde içinde yaşadığımız gibi maddi yaşamdanyana atılan hiçbir adım yalansız olmadı. Kendine başta olmak üzere herkesi kandıran kişilik açığa çıktı. Kavramlar gerçek anlamından uzaklaştırılarak sistemin çıkarları doğrultusunda yanıltan hale getirildi. İçi boşaltıldı da diyebiliriz. Erkek kadın karşısında bunu yaparken eş karakterde yönetenler kullaştırdıklarını bu şekilde inandırarak yürüttü, yürütüyor. İnsan iç dünyasına yönelik yoğunlaşma ve sorgulamalardan uzaklaşarak aslında kendisinden uzaklaştı. Kendinin olmaktan çıktı.
Mevcut sistem 5 bin yıllık tarihini hırsa ve egemenliğe dayandırırken karmaşıklaşan toplumu örgütlü kılıp çok yönlü kurumlaştırmada önemli adımlar attı. Evet doğru ama hiçbir şeyi sıfırdan başlatan olmadı. Yani inkar da bu sistemde erimedi. Şehir devletlerinde bile eşitlikçi toplumun yarattığı kültürün bir direniş edimi sergilediği kazılarda elde edilen yazıtlarda var. gerçeğin yalan, güzelin çirkin yaşamın ölüm karşısında direniş ve savaşımı var ve hala devam ediyor. Bu aynı zamanda Zerdüşt`ün de dediği gibi hem gökte hem dünya da emekten, birliktelikten ve güzelden yana yürütülen savaşa barış için yapılan bir çağrı.

Tarihteki benlik

Ben duymak isteyenler için konuşuyorum
Dünya işlerine dönük düşünceleri ile
Kalplerinin sesini susturmayanlara bu kalplerini coÅŸku ile
Tanrıya dönmüş olan sesimi anlamak isteyenlere konuşuyorum. Çünkü sadece bu dil barış içindedir. Bütün zihin üstüne çıkan
Bir barış ve asırlık doğruluğunun ışığı (Ahura Mazda) bizim
Ruhlarımızı aydınlatsın.
(yasna 30-1)
yazının amacı sınırlıda olsa zerdüşt felsefesini ve bugün ne ifade ettiğini anlatabilmek. Bu felsefenin bir çok yönüyle bugün hala geçerli olduğuna inanıyorum. Çünkü yüzümüz, yüreğimiz maddi yaşama dönük. Sisteme güç verdiği gibi kendinden emin bir şekilde ayakta tutuyor.
Zerdüşt`ün MÖ 1000 ile 600 yılları arasına denk zaman diliminde yaşadığı varsayılıyor ki tam tarih belli değil. İran`ın batısından. Yaşadığı dönem yayılmanın işgal ve istila karakterinde aymazca yürütüldüğü kadının düşürülerek toplumda ahlaki değerlerin yozlaştığı bir süreç. Aslında tanım yerindeyse savaşın çürümenin temelinde en kutsal olana karşı hissedilen duyguların yitirilmesi var. en kutsal olan kadın, en kutsal olan toprak, en kutsal olan emek ve ürün. Bunlara karşı hissedilen duygular kullanmaya çıkara doyumsuzluğa dönüşmüş. Zerdüşt ve etkilediği felsefi , dini öğretiler , mistik akımlar alınan tüm tedbirler karşısında önemli gedikler açsa da yalan günümüzde sistem halinde kendisini sürdürüyor. Aileden devlete kadar tüm kurumlar bu sistemin insanın üretim merkezi.
Zerdüşt`te maddi yaşamın kendilerini doyurmadığı, yüreklerinde derin bir boşluk ve acı hisseden ama kullaşmaktan da kurtulamamış tüm insanlara sesleniş, çağrı var. onların acılarını hissetme ve bu acıların bir parçası olma yoğun. Aynı zamanda da mevcut durumu kabul etmeme ve eyleme çağırma. Yardım eden, ilham veren konumda. Kararı bireye bırakıyor. Sonucunun sorumluluğunu kendisi ise gerçeğin yaşam pınarı olan Ahura Mazda`nın öğretisini yayma ilkesini seçtiği için bütün insanlara sevgi yüklü. Tanrı ve yeryüzünde onun devamı olan yönetenler karşısında kişiyi irade haline getirmektir ki bu edim doğu insanı için hala yakıcılığını koruyan devrimsel bir çıkış. Gerçi zerdüşt deyince iyi ile kötünün yalan ile gerçeğin yani Hürmüz ile Ehriman`ın savaşı akla gelir. bu felsefenin belki de en büyük gücü Ehriman ile sembolleşen kulluğa karşı Hürmüz`ün iradesel çıkışı. Zerdüşt`te gerçek bir tane, gerçeğe giden yol ise çok çeşitli. Aşa`dan geçiyor. Yine bu yolları aşmak için Armaiti`den sevgi, bağlılık ve inancın alınması şart. Aşa ve Armaiti`siz gerçeğe ulaşmak imkansız. Armaiti dişil karakteriyle toprağı temsil ediyor. Toprak kutsal, yeşil kutsal, canlı kutsal. Toprağın ve doğanın hoyratça kullanılmasına karşı bir duruş var. hayvanı kesmeyi yasaklıyor. Birlikte yaşadığı canılıya saygılı. Bu noktada bir doğa öğretisi oluyor Zerdüşt.
Zerdüşt felsefesi benliÄŸini tarihten yazılmamış tarihten aldığı kesin. Kutsananlardan kadına karşı hissedilen duyguların yitimine karşı çıkıyor. Kutsal ilahilerinden 3`ü eril, 3`ü diÅŸil. Kadını erkekle eÅŸitliyor. EvlendirdiÄŸi kızına "yüreÄŸinde yalnızca eÅŸine deÄŸil, her tabakadan insanlara yer ayırmalısın´ derken kadının düşünsel ve duygusal zenginliÄŸini yitirmeden topluma katılmasını, kendinin olmayı ancak böyle baÅŸaracağını söylüyor. kadını yüceleÅŸtirmesinde toplumun ahlaksal çöküşünü önleme ve barışçı yaÅŸam arayışı var. iyi ile kötünün tanımı zaten yaÅŸamın önünü açan ilerleten ÅŸeyler, ile tıkayan ve geriletenler. Kutsandığı herÅŸeyde ise ilerleten geliÅŸtiren yön temel. Ä°yi düşünmek, güzel söylemek ve doÄŸru olanı yapmak tüm felsefesinin özü de oluyor.
Çağımız bilim ve iletişim çağı olarak tanımlanıyor. Ekseninde ise birey var. ne yaptığını bilen, planlı, insiyatifli, birikimli, yaratıcı birey. Belki de birazda zorunlu yükümlülüklerini sorgulayan ve onlara iradesel bir yaklaşım gösterebilen birey. Mevcut durumda doğu toplumu bireyi açığa çıkarmamış. Hala sorgulamaktan uzak, bağlılıklarıyla yürüyen, toplumun içinde erimiş gerçekliği var. kulluk kültürünü aşma çok ama çok sınırlı. Bu nokta da çağın dışına atılma söz konusu. Batı da ise bireyin aldığı yol oldukça ilerde olmasına rağmen hala kimlik sorunu çok derin ve maneviyatı zayıf. Her ikisinde yaşanan farklı uçlar, farklı alanlarda aynı çürüme.
Kadının birey olma sorunu her iki kültürde de çözüm bekleyen en temel sorun. Aslında mevcut çürümenin de düğüm noktası. Teknolojinin ilerlemesi insan emeğinin, düşüncesinin geldiği zirvesel boyutu yaşarken, parçası olduğu doğayı da yine zirvesel boyutta öldürmekte. Aslında temel sorun yalan üzerine kurulu sistem gerçekliği. Bu sistemde açılacak her gedik, tarihsel benlikten güç almaya bağlı. Kutsallıkların kutsallaşmanın yaşandığı doğu toprakları Zerdüşt`ün çağrılarına bir daha kulak vermeli. Kendisini çağın gerisinde tutan gerileten bilgisizliğe karşı savaş açmalı. Kutsallık karşısında yitirdiği duyguların yeniden ve büyük bir saygıyla yaşama kararını vermeli. Bu kutsallığı tüm insanlığa yaymalı. Bağımlılıklar ve zorunluluklar sorgulanmazsa iyiden, güzelden yana akıcılık kazanılamaz. Zerdüşt`ün irade kükremesine ihtiyacımız var. gerçeğe ve saflığa ulaşmak sevgi, inanç ve bağımlılık işi. Bugün her zamankinden daha fazla düşünmeye, konuşmaya e yapmaya ihtiyacımız var. taklit etmeden ama inkarcı da yaklaşmadan. Su gibi temizleyen, toprak gibi yeşerten, hava gibi güç veren, ateş gibi başı yukarılarda olmalıyız. Zerdüşt`le yoldaş olmak ve belki de O`nu da aşıp, çoğu çok güçlü taşıyabilmeliyiz.
Yaklaşan galibiyete inancımız dayanıklılıkla bağlanmıştır.
Bizim tek teÅŸvik edicimiz doÄŸruluktur
Doğruluk, bu yalanın güvensizliklerinde her zaman
Kendiliğinden aynı kalacaktır. Şimdi ve sonra mutluluk bizim payımız olacaktır.
(Yasna 30-1)
--yasnaları aldığımız kitap; Zerdüşt`ün ilahileri Gathalar
türkçeleştiren Nergiza Tori
]]> http://www.keditor.com/yazilar_41.html Zerdüştten günümüze insan ve toplum Söz üzerine bir kaç söz Dünya sözle doÄŸdu der Tüm mitler Ve kutsal din peygamberleri Söze ayırırlar kitaplarının ilk tümcelerini: "Yaratan Rabbinin adıyla oku...´ Ki, yaratanları anladıkç... Söz üzerine bir kaç söz

Dünya sözle doğdu der
Tüm mitler
Ve kutsal din peygamberleri
Söze ayırırlar kitaplarının ilk tümcelerini:
"Yaratan Rabbinin adıyla oku...´
Ki, yaratanları anladıkça ondan söz edilecektir.
Ve tanrıdan çözülecek sözün gizi
Bundandır, doğan çocuğa ilkin konuşacağını müjdeler
Guarani Kızılderilileri:
"Söz kendine okutacak bir yer saÄŸlıyor´
diye en yaşlı Kızılderili
yeni doğan minicik kulağına fısıldar müjdeyi.
İnsanı insan yapan, anlamaksa eğer yaradılışı
Söz, hem çocuğu hem anası bu çobanın çünkü.
Söz, insan olmanın nedeni.
Söz, insan olmanın sonucu
Ve söz, anlamın kendisi

(Sait Maden yeryüzü şiiri.)
...

"Ä°nsanı hayvandan ayıran nedir?´ sorusu çok sorulur. "Neden insan yalnızca bedeni yaÅŸatmakla uÄŸraÅŸamaz da baÅŸka ÅŸeylere ihtiyaç duyar´ sorusu hemen diÄŸerinin ardından beliriverir. Yanıtlar her ne kadar farklı sözcüklerle ifadelendirilse de, tümü ortak bir çatının altında çıkar: Anlam arayışından yani. Yaratma, dünyaya ve nihayet kendine anlam verme çabası insanlaÅŸmanın temel faktörüdür. Bu ayın zamanda sözü de doÄŸuran temel neden olmakta.
İnsan, yalnızca bedenden ibaret değildir. O, bedene sığan ruh (can)`dan oluşan bütünlük ve bu anlamda evrenin en güçlü parçasıdır. İnsanı diğer canlılardan farklı kılan ise ruhu nesnel gerçekliğinin ötesine taşıyabilme yeteneğidir. Bu ruhsal yükselimi sağladıkça bedenini tutsak alan bağlardan kurtarabilir insan. Yani bedenin özgürlüğü ruhun yüceltilmesine bağlıdır. Bu da ilk elden kendisine, çevresine anlam vermesiyle başlar. İşte sözü bu aşamada çıkan insani bir yaratım olarak görürsek eğer, onu insanı farklılaştıran özellikler arasına koyabiliriz.
İnsan olayların gelişim seyrine etki edip, o seyri değiştirdiği oranda kendisini tanımlayabilir. Olgulara tepkide bulunması için de nesnel gerçeği tanıması gerekir. Yaratan, tanınan şeyler üzerindeki bu değiştirme gücünün kendisidir asılanda. Ruhun yüceltilmesi de onunla olur. Yukarıdaki sorunların işaret ettiği gibi, insan sadece iç güdeleriyle yaşayan bir varlık değildir. Kendi varlığının bilincindedir ve bunu, çevresindeki varlıkların varoluşlarının bilincine ulaşarak gerçekleştirir. Çevresini tanımak ve sonrasında ona kendisinden bir anlam yüklemek nesneyi cisimden öte bir konuma taşırmak, (yani yaratmak) ise ad koyma ile olur.

....

İnsan yaşamında önce çeşitli işaretler vardı. Çevresindeki her varlığa bu işaretlerle farklı anlamlar veren insan, yaşamını en çok etkileyene kutsal bir rol biçti. Onu taklit ederek, yalnız beden olmaktan sıyrılıp başka bir varlığın ruhuna girmeye çalıştı. Böylece o nesne, iş veya olguyu daha iyi tanıyabildi. Onun hakkındaki bilgisi artıkça tanımlama ihtiyacını hissetti. Daha üst bir aşamada taklit etmeyi aşarak o anlama sesten bir vücut giydirdi. İnsan sözü doğurdu.
Söz, tanımlanan ÅŸeyin, ona biçilen anlamın iÅŸaretiydi ve insan giderek bu sesli iÅŸaretlerle doÄŸayı tanımlamaya baÅŸladı. Ancak kusursuz bir dengede olan evrenin döngüsü, henüz onu tanımlama gücünden uzaktı. Ve insan bu döngü içerisinde, kendi dışında seyreden ve henüz kavrayamadığı yaratım gücünü, kendisinden çok üstün olan bir varlıkta somutladı. Daha doÄŸrusu soyutlayarak ona olaÅŸtı. Tanrı, bu soyutlama sonrasında ulaşılan bir sözdü yalnızca. Bilgisine ulaşılmayan tüm nedenler bu "Tanrı´ sözünde gizlenmiÅŸti. Tanrı aynı zamanda ölüme karşı koyuÅŸtu. Ancak ruhun yüceltilmesiyle yani anlamı yakalamakla olacaktı. Ve "Tanrı´ sözü bu yaratımın kendisiydi. Tüm nesnelerin yaratıcısı sıfatının yüklenmesiyle o, aslında ölmek istememe bilinciydi. Çünkü Tanrı kendisiyle ölümden öte bir dünya fikrini getiriyor ve insana makus kendine karış koyma imkanı veriyordu.
Yalnızca bir sözdü Tanrı. Bir o kadar da bir sözde oluşturulan büyük bir anlam. İnsanın yaşama tutunabilmesi, en başta insan olabilmesi için gerek duyduğu anlam, tanım, amaçtı. Yani söz, anlamdı, tanımdı. Aynı zamanda o manadan yola çıkarak ilerleme şansı sunan bir araçtı.

...
Sözün ilk ortaya çıktığı bu aşamada bilmek, hissetmek ve varlığın farkındalığı (bilinç) henüz birbirinden ayrışmamıştır. Bunların hepsi şiirsellikte vücut buluyordu. Sözcüklerden oluşan ilk sistemli dizge mitolojilerde kendisini gösteriyordu. Nesnenin farkına varma, varlığın bilinci ve nesneyle insan arasındaki bağlar, titreşim o ilkel dil olarak tanımlanan şiirde ayrıştırılmadan, ortak ele alınıyordu. Söz, doğadan kopuk değildi yani. İnsan nesneye biçtiği anlam çerçevesinde yaşardı. Dolayısıyla insan yaşamı da nesneden kopuk değildi. Henüz karmaşıklıklaşmayan yaşam, sözün anlamını güçlü kılıyor ve söz yaşama yön veren güçlü bir etkiyi bağrında taşıyordu. Ancak insanın soyutlama düzeyi geliştikçe ve insan yaşamı buna göre daha karmaşık sistemlere kavuştukça, sözün taşıdığı bu güçlü etki de kırılmaya; yaşamın beraberinde getirdiği yeni kurumlaşmalar, düşüncenin ilerleyen biçimi, sözü farklı farklı biçimlerde kullandı. Kurumlaşmaların ihtiyaçlarına göre sözün işlevi de ayrıştı. Mitolojiden koparak ayrışan bilim, sözün bildirme yönüne ağırlık verdi. Edebiyat ve sanat ise ruhun yüceltilmesine, sözün duyma gücüne önem vermeye başladı. İnsanlık tarihi boyunca, her ne kadar biri diğerini reddetmeyip birbirlerine ihtiyaç duysalar da, her iki dalda sözün bir işlevini öne çıkardı.
Bilim, insanın nesne hakkındaki bilgisini çoğaltıp, yaratıma geçmesi için veri sunarken, edebiyat bu veriyle insan eylemi arasındaki bağı güçlendirdi ve hareketin yönelimini etkiledi. O bilginin insan ruhunda duyulmasını sağladı. Yani sözü yüceltti. Başlangıçta bir form içinde bulunan her iki dal, giderek kendi içinde de alt disiplinlere ayrıldılar. Ancak temeldeki işlevlerini -sözü (anlamı) varkılma etkinliğini- sürdürdüler. Söz bu araçlarla insanı tanımladı ve insan yine bu araçlarla sözü güçlendirdi.

"Can sözüdür eğer bilirse insan
sözdür derler ki özgedir can´
(Said Maden)
Beytinde Fuzulî birbirine etki eden bu iki yöne vurgu yapıyor. Onun dediÄŸi gibi insan sözü, anlamına erdiÄŸi anda ruh kazanabilir. Kaldı ki ruhu yücelten, özge kılan da yine sözdü. Bu anlamda kuru bir ses dizimi deÄŸildir söz. "can´ gibi belki ki de üç sesten oluÅŸur. Ancak taşıdığı anlam insan yaÅŸamına yön verecek düzeydedir. O olmadan insan olmaz. Anlam verme yetisi geliÅŸtikçe o da geliÅŸir, büyür. Dolayısıyla söz canlıdır. Seslerden oluÅŸan dış görünüşü, onun vücudu; ruhuysa anlamıdır. Ä°nsanla birlikte geliÅŸir ve deÄŸiÅŸir. Söz, insan ve onun eylemiy